Magnetische hysterese en remanentie uitgelegd

Kort antwoord:
Hysterese betekent dat een materiaal onthoudt hoe het gemagnetiseerd is: de magnetisatie gaat bij het afbouwen van het veld niet dezelfde weg terug. Remanentie is wat er aan magnetisatie overblijft als het veld weg is. Dat is een materiaalwaarde en geen houdkracht: wat een magneet draagt, hangt af van vorm, tegenstuk en luchtspleet.

Waarom:
De magnetische domeinen blijven deels uitgelijnd staan. Hoe hard je moet duwen om ze weer in de war te krijgen, heet coërciviteit. Die eigenschap bepaalt of een magneet zijn kracht houdt.

Een permanente magneet blijft magnetisch omdat zijn materiaal onthoudt in welke richting het gemagnetiseerd is. Dat geheugen kun je tekenen als een lus, de hysteresekromme. Met die kromme verklaar je waarom een dunne magneet eerder bezwijkt bij hitte, waarom een schroevendraaier magnetisch blijft na contact met een magneet en waarom N52 gevoeliger is voor warmte dan N42.

De kromme waar het allemaal in staat

Magnetiseer een stuk materiaal en bouw het veld daarna weer af, dan volgt de magnetisatie niet dezelfde weg terug. Zet je dat uit in een grafiek, dan krijg je een lus in plaats van een lijn. Dat is hysterese.

Hysteresekromme met de remanentie Br op de verticale as, de coërciviteit Hc op de horizontale as en het tweede kwadrant gemarkeerd als werkgebied van een permanente magneet
Waar de kromme de verticale as snijdt, staat de remanentie: wat overblijft bij veld nul. Waar hij de horizontale as snijdt, staat de coërciviteit: het tegenveld dat nodig is om de magnetisatie terug naar nul te dwingen.

Het gearceerde deel linksboven is waar een permanente magneet zijn hele leven doorbrengt, ook zonder extern veld. Hij werkt tegen zijn eigen strooiveld in en duwt zichzelf daardoor een stukje naar links op de kromme. Hoe platter de magneet, hoe verder naar links. Daardoor verliest een dunne schijf bij dezelfde temperatuur eerder onomkeerbaar kracht dan een dikke; dat werken we uit bij demagnetisering door hitte.

Remanentie: wat er overblijft

Remanentie (Br) is de magnetisatie die achterblijft als het veld is weggenomen. De verschillen tussen materialen zijn groot:

MateriaalRemanentie BrCoërciviteitCurietemperatuur
Neodymium N35 – N521,17 – 1,47 Tzeer hoog310 – 350 °C, per klasse
Samarium-kobalt0,9 – 1,1 Tzeer hoog700 – 800 °C
AlNiCo1,1 – 1,3 Tlaagcirca 800 °C
Ferrietcirca 0,4 Tgemiddeldcirca 450 °C
Zacht staalnagenoeg nulzeer laagcirca 770 °C

AlNiCo heeft een remanentie die niet onderdoet voor neodymium, en toch is het in het dagelijks gebruik geen sterke magneet. Dat komt door de derde kolom: de coërciviteit is laag, dus het materiaal duwt zichzelf makkelijk van de kromme af. Waarom die combinatie telt, is het onderwerp van coërciviteit van magneten.

De Curietemperatuur is het punt waarop een materiaal zijn magnetisme volledig kwijtraakt. Blijvend krachtverlies begint ver daaronder. Een gewone N-magneet verliest zijn magnetisme pas helemaal boven ongeveer 310 °C, maar boven 80 °C kan hij al blijvend kracht inleveren, omdat zijn coërciviteit dan te ver is gezakt. Bij ferriet ligt de Curietemperatuur rond 450 °C en de maximale werktemperatuur rond 250 °C.

Zacht staal: een lus die bijna dicht is

Bij zacht staal is de lus bijna dichtgeknepen: het materiaal magnetiseert makkelijk mee en laat vrijwel niets achter. Daardoor is het geschikt als tegenstuk en als kern in transformatoren, want het geleidt de flux zonder er zelf iets van vast te houden. Ook die geleiding heeft een grens: rond 1,5 tot 2 tesla raakt staal magnetisch verzadigd.

Helemaal nul is de remanentie van staal niet. Een schroevendraaier die een tijd tegen een sterke magneet aan heeft gelegen, pakt daarna zelf schroefjes op. Dat is restmagnetisme: de praktische naam voor een kleine remanentie in een materiaal dat er niet voor bedoeld is.

Een magnetische schroevendraaier terugdraaien

Veel advies om een schroevendraaier te ontmagnetiseren werkt niet. Erop slaan helpt marginaal en beschadigt je gereedschap. Verhitten werkt alleen boven de Curietemperatuur, dus rond 770 °C voor staal, en dan is de harding weg. Je houdt een niet-magnetische, zachte schroevendraaier over.

Wat wél werkt, is een afnemend wisselveld: de magnetisatie wordt heen en weer geslingerd met een steeds kleinere amplitude, zodat de domeinen willekeurig achterblijven. Een demagnetiseerblokje kost een paar euro en werkt op die manier. Wij verkopen ze bewust niet: daarvoor ben je bij een gereedschapswinkel beter af dan bij een magneetspecialist.

Restmagnetisme is meestal geen defect
Als metaal na contact met een magneet licht magnetisch blijft, is dat normaal gedrag en geen fout in de magneet of in het staal. In sommige toepassingen is het handig, bijvoorbeeld bij een gemagnetiseerd bitje. In andere is het hinderlijk, bijvoorbeeld bij meetgereedschap of bij onderdelen die daarna gelast worden.

Remanentie is niet de houdkracht

Remanentie en houdkracht worden vaak door elkaar gehaald. Remanentie geldt in een gesloten magnetisch circuit. Fabrikanten meten hem in een hysteresegraaf, waarin de magneet tussen twee ijzeren polen geklemd zit; met een gaussmeter tegen een losse magneet meet je hem niet. Ligt de magneet los in de lucht, dan meet je aan het oppervlak nog maar een fractie: een schijf van 20 × 5 mm in N42 heeft een Br van circa 1300 mT en levert aan het oppervlak ongeveer 290 mT. Het artikel over magnetische fluxdichtheid laat zien hoe dat veld met de afstand verder afneemt.

Hoeveel kilo je er vervolgens mee ophangt, hangt af van de vorm, het tegenstuk, de luchtspleet en de belastingsrichting, en niet van Br. Voor de vertaalslag naar kilo's is trekkracht berekenen het aangewezen artikel.

Wat de lus over temperatuur zegt

De hele kromme verschuift met de temperatuur, en de twee assen bewegen niet gelijk op. Bij neodymium zakt de remanentie met ongeveer 0,12% per graad, terwijl de coërciviteit sneller terugloopt, met circa 0,6% per graad. Warm worden betekent dus vooral: minder weerstand tegen ontmagnetiseren. Zit de magneet door zijn vorm al ver naar links op de kromme, dan schuift hij bij verhitting over de knik heen en komt hij na afkoelen op een lager niveau terug.

Dit verklaart ook waarom N52 gevoeliger is voor warmte dan N42. Een N52 heeft een hogere remanentie, maar minder coërciviteit: minimaal 876 kA/m, tegen 955 kA/m voor N42. Bij dezelfde vorm en temperatuur bereikt hij de knik dus eerder, en daarom ligt zijn maximale werktemperatuur lager.

Bij kou pakt het voor neodymium gunstig uit en voor ferriet ongunstig. De coërciviteit van ferriet daalt als het kouder wordt, en onder ongeveer −40 °C kan een ferrietmagneet blijvend kracht verliezen, een dunne schijf al onder −20 °C. De grenzen per materiaal staan bij magneten in extreme kou.

Bronnen
Arnold Magnetic Technologies, datasheet N52, met de temperatuurcoëfficiënten van remanentie (−0,12% per °C) en coërciviteit (−0,62% per °C). arnoldmagnetics.com
First4Magnets, Grades of neodymium magnets, met de remanentie per kwaliteit en de minimale coërciviteit van N42 en N52. first4magnets.com
Stanford Magnets, Maximum operating temperature vs. Curie temperature, met de Curietemperatuur en maximale werktemperatuur per magneetmateriaal. stanfordmagnets.com
e-Magnets UK, Characteristics of ferrite magnets, over het krachtverlies van ferriet onder nul. e-magnetsuk.com

Meer leren over magnetisch gedrag?

PROCES

Magnetiseren

Hoe magnetische domeinen zich uitlijnen en een magneet ontstaat.

Lees verder →
STABILITEIT

Coërciviteit

Waarom sommige magneten hun magnetisatie beter behouden.

Lees verder →
GEDRAG

Magnetische verzadiging

Wanneer extra magnetiseren nog maar weinig effect heeft.

Lees verder →
PRAKTISCH

Waarom verliest een magneet kracht?

De oorzaken van krachtverlies in de praktijk.

Lees verder →
Magnetische hysterese
Het verschijnsel dat magnetisatie niet dezelfde weg volgt bij het opbouwen en afbouwen van een veld, waardoor een materiaal een deel van zijn magnetische toestand behoudt.

Remanentie (Br)
De magnetisatie die achterblijft nadat het externe veld is verwijderd, in tesla. Geldt in een gesloten circuit en is niet wat je aan het oppervlak meet.

Coërciviteit (Hc)
Het tegenveld dat nodig is om de magnetisatie terug naar nul te dwingen. Bepaalt hoe goed een magneet zijn kracht behoudt onder warmte, een ongunstige vorm of een tegenveld.

Curietemperatuur
De temperatuur waarboven een materiaal zijn magnetisme volledig verliest. Blijvend krachtverlies begint bij magneten al ver onder deze grens.

Restmagnetisme
De praktische term voor een kleine remanentie in materiaal dat niet als magneet bedoeld is, zoals gereedschap of plaatstaal.

Hans Huizenga
Oprichter van specialistische webshop MagneetjesWinkel.nl met fysieke winkel in Ede.

Laatst bijgewerkt: 14 oktober 2026

Klanttevredenheid 4.8 / 5 bij Trustprofile
Snelle levering uit eigen voorraad
Beste klantenservice van NL