Magnetische flux en fluxdichtheid: uitleg, eenheden en metingen
Kort antwoord:
Magnetische flux (Φ) is de totale hoeveelheid magnetisch veld die door een oppervlak gaat, uitgedrukt in weber. Magnetische fluxdichtheid (B) is die flux per vierkante meter, uitgedrukt in tesla, en zegt hoe sterk het veld op één plek is. Aan het oppervlak van een losse neodymium magneet meet je doorgaans 200 tot 500 mT, terwijl het datablad een remanentie van rond 1300 mT vermeldt.
Waarom:
De remanentie geldt in een gesloten magnetisch circuit. Ligt de magneet los in de lucht, dan zakt het veld naar een veel lagere waarde, en hoe ver hangt af van de vorm.
Flux en fluxdichtheid zijn de twee grootheden waarmee je een magnetisch veld beschrijft: flux als totaal door een vlak, fluxdichtheid als sterkte op één punt. Rond fluxdichtheid hangt de meeste verwarring, omdat er bij een neodymium magneet meerdere getallen in tesla circuleren die elk iets anders betekenen. Met flux kun je uitrekenen waarom een magneet op dun staal kracht verliest, en waarom hij in een koperen buis afremt.
Magnetische flux: het totaal, in weber
Flux telt hoeveel magnetisch veld er door een oppervlak gaat. Staat het veld loodrecht op het oppervlak en is het overal even sterk, dan is Φ = B × A: fluxdichtheid maal oppervlakte. Staat het oppervlak schuin, dan telt alleen het deel van het veld dat er loodrecht doorheen gaat: Φ = B × A × cos α, met α de hoek tussen het veld en de loodlijn op het vlak. Draai je een vlak evenwijdig aan de veldlijnen, dan is de flux erdoor nul.
De eenheid is de weber (Wb). Eén weber is 1 tesla door 1 vierkante meter. Voor magneten is dat een enorme eenheid. Een schijfmagneet van Ø 20 × 5 mm in N42 stuurt los in de lucht ongeveer 0,12 milliweber door zijn poolvlak. Dat is meer dan je uit de 290 mT in het midden van de pool zou afleiden, omdat het veld naar de rand van de schijf oploopt tot ruim 400 mT; gemiddeld over het poolvlak is het ongeveer 380 mT.
Wat fluxdichtheid is, en hoe het zich verhoudt tot H
De fluxdichtheid B is de flux per vierkante meter: B = Φ / A. Daarmee beschrijf je het veld op één plek. Het is een vectorgrootheid: B heeft een grootte én een richting, en dat tweede wordt bij metingen vaak vergeten.
B verschilt van de veldsterkte H. Het verband is B = μ₀(H + M), waarbij M de magnetisatie van het materiaal is. In lucht is M nul en zijn B en H recht evenredig; in ijzer telt de magnetisatie van het materiaal zelf mee en kan B vele malen groter zijn bij dezelfde H. Daarom presteert een magneet op dik staal anders dan op aluminium: het staal doet mee in het magnetisch circuit, het aluminium niet.
Drie getallen die allemaal in tesla staan
Bij een neodymium magneet kom je deze drie waarden tegen. De remanentie is ruim vier keer zo groot als wat je aan het oppervlak meet.
| Waarde | Grootte | Wat het beschrijft |
|---|---|---|
| Remanentie Br | circa 1300 mT | Materiaaleigenschap, geldt in een gesloten circuit. Staat op het datablad. |
| Veld aan het oppervlak | circa 290 mT | Wat een gaussmeter tegen het midden van de magneet aanwijst. |
| Veld op 5 mm afstand | circa 170 mT | Wat er overblijft door een dun deurtje of een laagje materiaal. |
De vorm bepaalt hoe groot dat gat is. Een lange staafmagneet komt aan zijn pool dichter bij zijn remanentie dan een platte schijf, omdat het interne tegenveld kleiner is. Twee magneten van hetzelfde materiaal en hetzelfde volume kunnen dus heel verschillende oppervlaktewaarden geven, terwijl ze allebei aan hun specificatie voldoen.
Waarom een opgegeven gauss-waarde weinig waard is
Op marktplaatsen en bij goedkope aanbieders wordt vaak een "surface gauss" genoemd, en die getallen zijn onderling niet vergelijkbaar. Er bestaat geen norm voor waar je meet. Aan de rand van een schijf meet je een hogere waarde dan in het midden. Een sonde die 1 mm van de magneet af zit, geeft bij een kleine magneet al tientallen procenten minder. En sommige aanbieders vermelden simpelweg de remanentie uit het datablad en noemen dat het oppervlakteveld, wat het getal ruim vier keer zo indrukwekkend maakt.
Wij noemen daarom geen gauss-waarden bij onze producten, en dat is een bewuste keuze: het getal nodigt uit tot een vergelijking die het niet kan dragen. Om twee magneten te vergelijken heb je meer aan de afmetingen en de N-waarde. Of iets blijft hangen, hangt van het tegenstuk af. Overweeg je een gaussmeter aan te schaffen om je magneten te controleren: voor bevestigingstoepassingen is dat weggegooid geld. Een keukenweegschaal en een stuk staal vertellen je meer.
Meet je toch zelf, doe het dan reproduceerbaar
Leg de sonde altijd op dezelfde plek en op dezelfde afstand, en noteer welke dat is. Zonder die twee gegevens is een meetwaarde niet te herhalen en dus niet te vergelijken, ook niet met je eigen meting van vorige week. Hall-sondes meten bovendien puntsgewijs; één meting zegt niets over de rest van het oppervlak.
Waar fluxdichtheid wél de bepalende grootheid is
In toepassingen waar de magneet niet vasthoudt maar iets aanstuurt, is B het getal dat telt. Een reedcontact schakelt bij een bepaalde fluxdichtheid, doorgaans ergens tussen 1 en 5 mT. Een Hall-sensor geeft een spanning die evenredig is met B. Bij dat soort onderdelen staat in het datablad een schakelwaarde in millitesla, en dan moet je weten wat je magneet op die afstand levert, niet hoeveel kilo hij houdt.
In motoren, generatoren en transformatoren bepaalt de verzadiging van het kernmateriaal de bovengrens. Gewoon transformatorstaal verzadigt rond 1,5 tot 2 T, en boven dat punt levert meer stroom door de spoel vrijwel geen extra flux meer op. Dezelfde grens bepaalt hoe dik een staalplaat onder een magneet moet zijn; dat rekenen we verderop uit.
Ter ijking van je gevoel voor de schaal: het aardmagnetisch veld ligt tussen 25 en 65 µT, een koelkastmagneetje op enkele millitesla, de schijf uit de grafiek hierboven op 290 mT, en een klinische MRI-scanner op 1,5 tot 3 T. Tussen het zwakste en het sterkste voorbeeld zitten vijf ordes van grootte.
Als de flux verandert: inductie
Een flux die constant blijft, doet niets in een geleider. Verandert de flux, dan ontstaat er een spanning: U = −N × ΔΦ / Δt, met N het aantal windingen van de spoel. Dat is de wet van Faraday. Het minteken staat voor de wet van Lenz: de stroom die ontstaat, werkt de verandering tegen. Een fietsdynamo en een transformator werken op dit principe.
Thuis zie je het met een neodymium magneet en een koperen buis. Koper is niet magnetisch, maar de vallende magneet wekt in de buiswand wervelstromen op, en hun veld remt hem af. Bij een demonstratie van de Universiteit van Iowa doet een stapel neodymium magneten tot 24 seconden over een buis van 1 meter; in vrije val duurt die meter 0,45 seconde. Welke metalen dit effect geven zonder zelf magnetisch te zijn, staat bij welke metalen wel en niet magnetisch zijn.
Een inductiekookplaat gebruikt hetzelfde principe met een wisselveld: de wervelstromen verwarmen de bodem van de pan. Een pan voor inductie test je daarom met een magneet. Blijft hij stevig aan de bodem hangen, dan werkt de pan op inductie.
Waarom een magneet op dun staal kracht verliest
Op dik staal neemt de flux van een magneet toe, omdat het staal het magnetisch circuit voor een deel sluit. Voor de schijf van Ø 20 × 5 mm komt dat neer op ongeveer een verdubbeling, naar zo'n 0,24 mWb. Die flux gaat in het staal zijwaarts weg, onder de rand van de magneet door. Bij een plaat van 1 mm is de doorsnede daar 2π × 10 mm × 1 mm, ongeveer 0,63 cm². Om 0,24 mWb daardoorheen te sturen, zou het staal bijna 4 tesla moeten voeren, terwijl het rond 1,5 tot 2 T verzadigd raakt. Rekenend vanaf die grens heeft deze schijf ongeveer 2 tot 2,5 mm staal nodig voor zijn volle kracht. Op dunner staal ontsnapt een deel van de flux aan de achterkant van de plaat, en die flux draagt niet bij aan de houdkracht.
De rekensom is vereenvoudigd, maar klopt met wat fabrikanten opgeven. K&J Magnetics berekent voor een schijf van 12,7 × 6,35 mm dat 1,85 mm staal genoeg is voor 99% van de opgegeven kracht; dezelfde rekensom als hierboven komt voor die maat op 1,6 tot 2,1 mm. Op staal van 0,6 mm houdt die schijf volgens K&J nog 45% van zijn kracht. Een koelkastdeur of stalen kastwand van 0,5 tot 1 mm haalt bij een grotere magneet de waarde van de verpakking dus nooit, en een sterkere magneet kopen verandert daar weinig aan. Wat je dan wel kunt doen, lees je in magnetische verzadiging van staal.
Wat je hieraan hebt bij gewone magneten
Voor bevestiging is fluxdichtheid vooral een verklaringsmodel en geen rekengrootheid. Het verklaart waarom een laklaag van een halve millimeter zoveel scheelt: het veld loopt in dat gebied het steilst terug. Het verklaart ook waarom dieper in het materiaal doorlopen weinig oplevert. Op 10 mm is er van die 290 mT nog 81 mT over, en op 20 mm 22 mT.
Om van meetwaarde naar praktijk te gaan is de houdkracht in kilo's het bruikbaardere aanknopingspunt, mits je weet onder welke omstandigheden die houdkracht is bepaald. Met trekkracht bepalen reken je terug naar wat jouw toepassing nodig heeft. Waar je bij een bepaalde vorm moet meten, hangt af van de magnetiseringsrichting: bij een diametraal gemagnetiseerde schijf zitten de polen op de zijkant.
Bronnen
K&J Magnetics, Calculating steel thickness for neodymium magnets, met de benodigde staaldikte en de houdkracht op 0,6 mm staal voor een schijf van 12,7 × 6,35 mm. kjmagnetics.com
University of Iowa, Department of Physics and Astronomy, demonstratie Lenz's Law: tubes and magnets, met de valtijd van neodymium magneten door een buis van 1 meter. physics.uiowa.edu
Meer over magnetische velden en gedrag
Veldsterkte en trekkracht
Waarom veldsterkte en ervaren houdkracht niet hetzelfde zijn.
Lees verder →De juiste magneet kiezen
Praktische hulp bij het kiezen van de juiste magneet.
Lees verder →De totale hoeveelheid magnetisch veld die door een oppervlak gaat, in weber. Bij een gelijkmatig veld loodrecht op het vlak is Φ = B × A.
Weber (Wb)
De eenheid van magnetische flux: 1 tesla door 1 vierkante meter. Bij gewone magneten gaat het om fracties van een milliweber.
Magnetische fluxdichtheid (B)
De hoeveelheid magnetische flux per oppervlakte-eenheid, in tesla, met zowel een grootte als een richting.
Remanentie (Br)
De fluxdichtheid die in het materiaal achterblijft in een gesloten circuit. Een materiaalwaarde uit het datablad, niet wat je aan het oppervlak meet.
Oppervlakteveld
De fluxdichtheid gemeten tegen de magneet aan. Hangt af van vorm en meetpositie en ligt altijd onder Br.
Gauss
Oudere eenheid voor fluxdichtheid: 1 tesla is 10.000 gauss. Nog gangbaar in productomschrijvingen, waar de meetcondities meestal ontbreken.
Dit artikel hoort bij het onderwerp Magnetisme & fysica.
Hans Huizenga
Oprichter van specialistische webshop MagneetjesWinkel.nl met fysieke winkel in Ede.
Laatst bijgewerkt: 14 oktober 2026
Veelgestelde vragen over magnetische fluxdichtheid
Het geeft aan hoe sterk en in welke richting een magneetveld werkt. Je kunt het zien als de “dichtheid” van de krachtlijnen van een magneet.
Met een gaussmeter of teslameter. Deze meet de sterkte van het veld en drukt dit meestal uit in Tesla (T) of Gauss (G).
Je vindt het in elektromotoren, transformatoren, luidsprekers en zelfs in medische apparatuur zoals MRI-scanners. Het speelt een rol in veel technologieën die we dagelijks gebruiken.