Magnetische hysterese, remanentie en restmagnetisme uitgelegd

Waarom blijft een magneet magnetisch, ook als je hem niet “aan” zet? En waarom kan staal soms magnetisch worden en dat daarna ook deels blijven? Om dat goed te begrijpen kom je al snel uit bij drie begrippen die bij elkaar horen: magnetische hysterese, remanentie en restmagnetisme. In dit artikel leggen we ze rustig en praktisch uit, zonder formules, zodat je ze kunt herkennen in dagelijks gebruik én in technische toepassingen.

Wat betekent magnetische hysterese?

Hysterese betekent dat het magnetische gedrag afhangt van wat er eerder is gebeurd. Als je een materiaal magnetiseert (met een extern magnetisch veld) en je bouwt dat veld daarna weer af, dan volgt de magnetisatie niet netjes dezelfde weg terug. Met andere woorden: het materiaal “onthoudt” een deel van zijn magnetische toestand.

Dat is geen fout of afwijking, maar een normale materiaaleigenschap. Juist bij permanente magneten is hysterese belangrijk, omdat het verklaart waarom een magneet zijn magnetisatie behoudt in plaats van direct terug te vallen naar nul.

Wat is remanentie?

Remanentie (ook wel: remanente magnetisatie) is de magnetisatie die achterblijft nadat het externe magnetische veld is verwijderd. Je kunt het zien als de “reststand” van het materiaal na magnetiseren.

In de praktijk wordt remanentie vaak in één adem genoemd met restmagnetisme. Dat is logisch, maar het helpt om het onderscheid scherp te houden: remanentie is een meetbare uitkomst van het hysterese-gedrag, terwijl “restmagnetisme” vaak de praktische term is voor het effect dat je merkt.

Restmagnetisme: wat merk je daar in de praktijk van?

Restmagnetisme zie je bijvoorbeeld wanneer staal of gereedschap na contact met een sterke magneet ineens kleine metaaldelen aantrekt. Ook bij een metalen plaat kan een zwakke magnetisatie achterblijven, waardoor een magneet net iets anders “pakt” dan je verwacht.

Dit verklaart ook waarom magnetische effecten soms blijven terugkomen, zelfs als je het object verplaatst. Het materiaal is niet volledig “terug naar af”. Dat is precies het gevolg van hysterese en remanentie.

Remanentie is niet hetzelfde als houdkracht

Een veelgemaakte verwarring is dat remanentie hetzelfde zou zijn als de houdkracht van een magneet. Dat klopt niet. Houdkracht (trekkracht) hangt sterk af van de vorm en afmetingen van de magneet, de contactkwaliteit, de luchtspleet (afstand), het type staal en de richting van de kracht in gebruik.

Remanentie zegt iets over de magnetische toestand van het materiaal zelf, maar niet direct hoeveel kilo je in jouw toepassing kunt dragen. Voor het praktische verschil tussen theorie en gebruiksomstandigheden helpt het artikel Wat heeft invloed op de sterkte van mijn magneet? en voor achtergrond bij veldgedrag is magnetische veldlijnen en de invloed van magneetvorm relevant.

Waarom verschillen materialen in remanentie?

Niet elk magneetmateriaal gedraagt zich hetzelfde. Grofweg geldt: materialen die geschikt zijn als permanente magneet kunnen een duidelijke remanentie hebben, maar de hoogte daarvan verschilt per materiaal en kwaliteit. In de praktijk zul je bijvoorbeeld merken dat een sterke neodymium magneet veel “magnetischer” aanvoelt dan een ferriet magneet van hetzelfde formaat, omdat de magnetische eigenschappen anders zijn opgebouwd.

Wil je de materiaalverschillen breder begrijpen, dan is Soorten magneten: overzicht en verschillen een logische basis. Voor neodymium-specifieke eigenschappen (zoals kwaliteitsklassen) past N-waarde bij neodymium magneten als verdieping.

Wat zegt hysterese over magnetiseren en demagnetiseren?

Omdat magnetisatie een “geschiedenis” heeft, is demagnetiseren niet simpelweg “het veld wegnemen”. In veel gevallen is er een tegengesteld proces nodig om de magnetisatie echt terug te dringen. Hoe makkelijk of moeilijk dat gaat, hangt samen met materiaaleigenschappen en de mate van remanentie.

Dit is ook de reden dat sommige voorwerpen na verloop van tijd of na herhaald gebruik magnetisch gedrag gaan vertonen. Niet omdat er iets mysterieus gebeurt, maar omdat het materiaal door blootstelling aan magnetische velden een resttoestand kan opbouwen.

Veelvoorkomende misverstanden, helder rechtgezet

Misverstand 1: “Remanentie is hetzelfde als houdkracht.” Remanentie gaat over achterblijvende magnetisatie; houdkracht gaat over kracht in een concrete opstelling en hangt af van veel extra factoren.

Misverstand 2: “Als het veld weg is, is magnetisme weg.” Door hysterese kan magnetisatie deels blijven bestaan. Dat is precies wat remanentie beschrijft.

Misverstand 3: “Restmagnetisme is altijd gewenst.” Soms is het handig, soms juist hinderlijk, bijvoorbeeld bij fijnmechanica of wanneer metaaldeeltjes blijven plakken.

Verder lezen binnen de kennisbank

Wil je magnetisme breder begrijpen, dan is Hoe werken magneten? een toegankelijke start. Voor praktische vragen rond gedrag in het dagelijks gebruik (zoals schuiven, afstand en ondergrond) past ook de vraagbaakpagina “Magneet”: praktische uitleg en dagelijks gebruik.

---