Relatie tussen magnetische veldsterkte (H) en fluxdichtheid (B)

Op een magneetdatablad staan twee soorten getallen die allebei "veld" heten: remanentie in tesla en coërciviteit in kA/m. Dat zijn geen twee manieren om hetzelfde te zeggen — het zijn twee verschillende grootheden. Hieronder staat wat het verschil is, waarom het in een permanente magneet zo eigenaardig uitpakt, en wanneer je er in de praktijk iets aan hebt.

Twee grootheden, twee eenheden

H is de magnetiserende invloed: wat je aanlegt, bijvoorbeeld met een spoel of met een andere magneet. De eenheid is ampère per meter, en dat is geen toeval — H volgt rechtstreeks uit de stroom die je door een wikkeling stuurt.

B is wat er in het materiaal gebeurt. De eenheid is tesla. Het verband is B = μ₀ · μᵣ · H, waarin μ₀ de natuurconstante is (4π × 10⁻⁷) en μᵣ de relatieve permeabiliteit van het materiaal. Die laatste is de interessante:

Die waarden zijn ordes van grootte, geen constanten: μᵣ hangt zelf af van hoe ver het materiaal al is uitgestuurd. Bij lage veldsterkte is hij hoog, richting verzadiging zakt hij naar 1 — dan gedraagt staal zich magnetisch als lucht. Dat is precies wat er gebeurt in een dunne plaat onder een sterke magneet; zie magnetische verzadiging van staal.

Waarom een datablad twee eenheden gebruikt

Hier wordt het onderscheid praktisch. Op de specificatie van een N42 staat de remanentie als 1,29 tot 1,32 T en de coërciviteit als ≥ 955 kA/m. Dat zijn niet twee metingen van dezelfde eigenschap in verschillende eenheden — het zijn twee punten op de hysteresekromme, elk op een eigen as.

De remanentie is een B-waarde: wat er aan fluxdichtheid overblijft als H nul is. De coërciviteit is een H-waarde: hoeveel tegenveld je moet aanleggen om B of de magnetisatie naar nul te dwingen. Wie die twee getallen probeert te vergelijken, vergelijkt de hoogte van een grafiek met de breedte ervan. De kromme zelf staat getekend bij magnetische hysterese en remanentie.

In een permanente magneet wijzen ze tegengesteld

Dit is het deel dat zelden wordt uitgelegd en dat de rest van het cluster onderbouwt. Een losse permanente magneet heeft geen extern veld nodig, en toch staat hij niet op H = 0. Er loopt namelijk een veld door hem heen dat zijn eigen magnetisatie tegenwerkt: het ontmagnetiserende veld.

Binnen de magneet wijst B dus de ene kant op en H de andere. Op de hysteresekromme betekent dat: negatieve H, positieve B — het tweede kwadrant, waar een permanente magneet zijn hele leven zit. Hoe platter de magneet, hoe sterker dat interne tegenveld en hoe verder naar links hij op die kromme staat.

Wanneer je hier iets aan hebt, en wanneer niet

Eerlijk gezegd: voor het kiezen van een magneet zelden. Wie een bordje wil ophangen heeft aan dit onderscheid niets, en wij brengen het aan de balie ook nooit ter sprake. De vraag is hoeveel het moet houden en waar het tegenaan zit, en daarvoor is trekkracht berekenen het praktische antwoord.

Het wordt wel relevant bij het ontwerpen. Reken je een magnetisch circuit door, kies je een kernmateriaal, of moet je begrijpen waarom een leverancier twee verschillende coërciviteitswaarden opgeeft, dan kom je er niet omheen. Dat laatste — HcB tegen HcJ — is puur een gevolg van dit onderscheid en staat uitgewerkt bij coërciviteit van magneten.

Waar de verwarring vandaan komt

Een deel van de spraakverwarring is niet te repareren, ook niet door ons. In vrijwel alle populaire literatuur, en op de meeste webshops, wordt de sterkte van een magneet in tesla uitgedrukt en "veldsterkte" genoemd. Strikt genomen is dat de fluxdichtheid B, niet de veldsterkte H. Dat gebruik is zo ingeburgerd dat corrigeren weinig zin heeft; wat wel helpt is weten welke grootheid er bedoeld wordt.

Vuistregel: staat er tesla, gauss of millitesla, dan gaat het over B. Staat er ampère per meter, kA/m of oersted, dan gaat het over H. Wat je met een gaussmeter meet is altijd B; zie magnetische fluxdichtheid.

Dit artikel hoort bij het cluster Magnetisme & fysica binnen de categorie neodymium magneten.

Laatst bijgewerkt: 8 september 2026