Zelf een magneet maken van ijzer of staal
Kort antwoord:
Ja, maar het wordt een zwakke magneet. Wrijf een stalen schroevendraaier of naald een paar tientallen keren in één richting langs een magneet, of wikkel een meter koperdraad om een spijker en sluit een AA-batterij aan. Een neodymium magneet maken of opnieuw opladen lukt thuis niet; daarvoor is een magnetiseerapparaat uit de fabriek nodig.
Waarom:
In ijzer en staal zitten kleine gebieden die elk al magnetisch zijn, de domeinen. Een magneet of stroom zet die gebieden dezelfde kant op. Gehard staal houdt die stand vast, zacht ijzer laat hem snel weer los.
Een schroevendraaier die schroefjes vasthoudt, een naald voor een zelfgemaakt kompas, een spijker die paperclips optilt: dat maak je thuis in een paar minuten. Een magneet die iets ophangt of een deur dichthoudt, maak je zo niet. Hieronder per methode wat je nodig hebt en wat je ervoor terugkrijgt.
| Methode | Wat je nodig hebt | Wat je krijgt |
|---|---|---|
| Wrijven met een magneet | een magneet en een stalen schroevendraaier of naald | genoeg om schroefjes of een paperclip op te pakken; zwakt langzaam af |
| Spoel met een batterij | ijzeren spijker van 6 tot 10 cm, ongeveer 1 meter geïsoleerd koperdraad, AA-batterij | sterker zolang de stroom loopt; daarna blijft weinig over |
| Verhitten en afkoelen in een veld | staal boven 770 °C en een sterk magneetveld | niet geschikt voor thuis |
Magnetiseren door wrijven
Wrijven werkt het best met gehard staal, zoals de punt van een schroevendraaier of een naainaald. Leg het voorwerp plat neer en strijk met één pool van de magneet van de ene kant naar de andere. Til de magneet aan het eind op, breng hem door de lucht terug naar het begin en strijk opnieuw, steeds dezelfde kant op. Na een paar tientallen keren pakt het staal schroefjes en paperclips.
Heen en weer wrijven werkt niet: de tweede beweging maakt de eerste weer ongedaan.
Een gewone ijzeren spijker kun je ook zo magnetiseren, maar zacht ijzer laat de uitlijning snel weer los. Een schok, een val of warmte is genoeg. Waarom het ene metaal zijn magnetisme vasthoudt en het andere niet, staat bij hysterese en remanentie.
Daar hoef je niets voor te kopen. Een koelkastmagneet of welke magneet je al in huis hebt is genoeg. Wordt de punt na een tijd zwakker, wrijf dan opnieuw.
Een spijker magnetisch maken met een batterij
Met een spoel om een spijker en een AA-batterij maak je een elektromagneet die zolang de stroom loopt een rijtje paperclips optilt. Wikkel ongeveer een meter geïsoleerd koperdraad strak om een ijzeren spijker van 6 tot 10 cm, haal aan beide uiteinden een stukje isolatie weg en houd ze tegen de polen van de batterij. Hoe meer windingen, hoe sterker het veld.
Haal je de draad los, dan valt het grootste deel van de kracht weg. Een ijzeren spijker houdt weinig vast; een stalen schroef of bout iets meer. De stap-voor-stap uitleg voor kinderen, met een proef die je in een klas kunt doen, staat bij een elektromagneet maken.
De batterij staat in deze opstelling kortgesloten. De draad en de batterij worden binnen enkele seconden warm. Laat de stroom alleen lopen zolang je test, gebruik geen lithiumbatterij of powerbank en laat kinderen het niet zonder toezicht doen.
Verhitten en afkoelen in een magneetveld
Staal verliest al zijn magnetisme boven het Curiepunt van ijzer, 770 °C, en richt zijn domeinen bij het afkoelen naar een veld dat er op dat moment staat. Zo wordt het in een fabriek gedaan. Thuis vraagt dat een gloeiend stuk metaal naast een magneet die zelf maar tot 80 °C mag worden. Doe het niet.
Kun je een neodymium magneet thuis maken of opladen?
Nee. Een neodymium magneet wordt in de fabriek gemagnetiseerd met een stroomstoot die een veld geeft van 2 tot 2,5 keer zijn coërciviteit. Voor een N42 komt dat neer op ongeveer 2,4 tot 3 tesla. Aan het oppervlak van een sterke neodymium magneet meet je 0,2 tot 0,5 tesla; hoe dat veld werkt, staat bij wat is een magnetisch veld. Een magneet langs een zwakkere magneet halen maakt die dus niet sterker, en een gebroken of verhitte neodymium magneet krijg je zo ook niet terug op kracht.
Dat is meteen het verschil met staal. Een fabrieksmagneet heeft een structuur die zijn magnetisme vasthoudt tot ver boven kamertemperatuur; zelf gemagnetiseerd staal niet. Heb je een magneet nodig die iets moet dragen, kies dan een permanente magneet en bepaal de maat met hoe sterk moet een magneet zijn.
Waar je een zelfgemaakte magneet wel voor gebruikt
Voor een kompas: een gemagnetiseerde naald op een kurkje in een schaaltje water draait naar het noorden. Voor proeven in de klas, waarin je met ijzervijlsel laat zien waar het veld zit. En voor een schroevendraaier die kleine schroefjes vasthoudt. Voor alles wat moet blijven hangen is een zelfgemaakte magneet te zwak en te wisselend.
Bronnen
Magnetiseren van neodymium met 2 tot 2,5 keer de coërciviteit: Arnold Magnetic Technologies, Magnetizing.
Coërciviteit HcJ van N42 minimaal 12 kOe (berekend veld 2,4 tot 3 tesla bij 2 tot 2,5 keer HcJ): Arnold Magnetic Technologies, datablad N42.
Curiepunt van ijzer 770 °C: Encyclopaedia Britannica, Curie point.
Verder met magnetiseren
Een elektromagneet maken
Een spijker, een meter koperdraad en een AA-batterij: de proef stap voor stap, met wat je kinderen erbij uitlegt.
Lees verder →Een kompas maken met een magneet
Een gemagnetiseerde naald op een kurkje wijst het noorden aan, met in Nederland ongeveer 3 graden afwijking.
Lees verder →Een oude magneet hermagnetiseren
Wanneer een zwakke magneet terug op kracht te brengen is, en wanneer vervangen de enige optie is.
Lees verder →Magnetiseren: wat gebeurt er?
Hoe domeinen in de fabriek worden uitgelijnd en waarom dat een stroomstoot van enkele tesla vraagt.
Lees verder →De magnetische domeinen in een ferromagnetisch materiaal grotendeels dezelfde kant op zetten, zodat het materiaal zelf een magneetveld geeft.
Curiepunt
De temperatuur waarboven een materiaal zijn magnetisme helemaal kwijt is: 770 °C voor ijzer, rond 310 °C voor neodymium.
Dit artikel hoort bij de clusterhub Hoe werkt een magneet binnen de categorie Magnetisme & fysica.
Hans Huizenga
Oprichter van specialistische webshop MagneetjesWinkel.nl met fysieke winkel in Ede.
Laatst bijgewerkt: 3 november 2026
Veelgestelde vragen
Dit hangt af van de gebruikte methode. Wrijfmagneten verliezen hun kracht meestal binnen enkele weken tot maanden. Verhittingsmagneten kunnen jaren magnetisch blijven als ze goed behandeld worden.
Nee, alleen ferromagnetische materialen (ijzer, staal, nikkel, kobalt) kunnen permanent magnetisch worden. Aluminium, koper en goud zijn bijvoorbeeld niet magnetiseerbaar.
Elektrische weerstand in de draad veroorzaakt warmteontwikkeling. Dit is normaal, maar zorg ervoor dat je de magneet niet te lang aan laat staan om oververhitting te voorkomen.
Ja, je kunt de kracht testen door te kijken hoeveel paperclips je magneet kan optillen, of door te meten vanaf welke afstand het magnetisme nog werkzaam is.