Grondstoffen van magneten

Twee magneten van hetzelfde formaat kunnen een factor tien in kracht schelen, en dat verschil zit volledig in de grondstof. Hieronder staat waaruit magneten daadwerkelijk bestaan, wat elke grondstof bijdraagt, en waarom ferriet nog altijd het meest verkochte magneetmateriaal ter wereld is ondanks dat neodymium al sinds de jaren tachtig sterker is.

De families naast elkaar

Die tabel bevat een adder. AlNiCo heeft een remanentie die die van neodymium kan benaderen, en toch is het in de praktijk geen sterke magneet. De oorzaak staat er niet in: de coërciviteit van AlNiCo ligt tussen 60 en 275 kA/m, tegen 955 en hoger bij neodymium — vijf tot vijftien keer lager. Het materiaal duwt zichzelf van zijn eigen werkpunt af zodra het niet in een gesloten circuit zit. Vandaar dat oude hoefijzermagneten met een stalen beugel over de polen werden geleverd; die beugel was geen verpakking maar noodzaak. Zie coërciviteit van magneten.

De twee rijen met gebonden materiaal verklaren iets waar klanten geregeld over vallen. Bij een gebonden magneet zit het magneetpoeder in een rubber of kunststof drager, waardoor er per volume veel minder magnetisch materiaal aanwezig is. Onze magneetband en magneetfolie zijn gebonden ferriet en komen daarmee op ongeveer de helft van de remanentie van gesinterd ferriet — en op een fractie van een neodymium schijfmagneet.

Dat is geen mindere kwaliteit maar een andere afweging: je koopt buigzaamheid, snijdbaarheid en een zelfklevende rug, en je levert daar houdkracht voor in. Wie een strip magneetband vergelijkt met een rijtje schijfmagneten van dezelfde lengte, vergelijkt dus twee verschillende dingen.

Wat het toegevoegde element eigenlijk doet

Bij neodymium en samarium-kobalt is de naamgeving misleidend. Neodymium is bij kamertemperatuur zelf niet magnetisch; het wordt pas magnetisch geordend rond −254 °C. Het magnetisme in een neodymium magneet komt vrijwel volledig van het ijzer, dat het grootste deel van het gewicht uitmaakt.

Wat het neodymium wél doet, is de kristalstructuur zo vormen dat de magnetisatie sterk aan één as gebonden raakt. Er is dan enorm veel energie nodig om de richting te veranderen, en precies dat maakt de magneet koppig genoeg om zijn kracht vast te houden. De zeldzame aarde levert dus geen magnetisme maar stabiliteit. Hetzelfde geldt voor samarium in SmCo. De achterliggende fysica staat bij wat maakt een magneet magnetisch.

Waarom ferriet niet verdwijnt

Neodymium is sinds 1984 op de markt en ruim drie keer zo sterk per volume. Toch wordt er wereldwijd nog steeds veel meer ferriet verkocht, en dat is geen achterstand in kennis maar een rationele keuze.

Ferriet is gemaakt van ijzeroxide en strontiumcarbonaat — grondstoffen die overal beschikbaar zijn en weinig kosten. Per kilogram is ferriet grofweg een orde van grootte goedkoper dan neodymium. Reken je per kilo houdkracht, dan loopt dat verschil terug maar blijft ferriet meestal voordeliger, mits je de ruimte hebt.

Daar komt bij dat ferriet niet roest en dus geen coating nodig heeft. Bij een neodymium magneet is die coating een extra faalpunt: barst hij, dan begint het materiaal eronder te corroderen. Voor buiten en in vochtige ruimtes is dat vaak doorslaggevend, ook al is neodymium op papier de betere magneet. Meer daarover bij coatings van magneten.

Waar de grondstoffen vandaan komen

Neodymium, dysprosium en terbium worden zeldzame aarden genoemd, maar dat is een historische term: neodymium komt in de aardkorst vaker voor dan lood. Zeldzaam is niet het element maar de winning, die kapitaalintensief is en met veel afval en vervuiling gepaard gaat. De verwerking is bovendien sterk geconcentreerd: het overgrote deel van de wereldproductie van magneetkwaliteit neodymium komt uit China.

Dat verklaart de prijsschommelingen die je in deze markt ziet. Vooral dysprosium en terbium, die aan de hittebestendige kwaliteiten worden toegevoegd, zijn schaars en prijzig — en dat is de belangrijkste reden dat een SH- of UH-uitvoering zoveel duurder is dan een gewone N-magneet. Je betaalt daar niet voor een productiestap maar voor een grondstof.

Kobalt speelt hetzelfde bij SmCo, wat mede verklaart waarom dat materiaal ondanks zijn uitstekende eigenschappen een nichetoepassing blijft: het is domweg te duur voor alledaags gebruik.

Daar staat tegenover dat niet elke magneet van zeldzame aarden afhankelijk is. Ferriet en AlNiCo bevatten er geen enkele, zijn goed recyclebaar en kennen een stabielere prijs. Voor toepassingen waar de ruimte er is, is dat een argument dat losstaat van techniek.

Hoe je dan kiest

Er bestaat geen beste grondstof, alleen een beste keuze voor jouw situatie. Ruwweg: is de inbouwruimte krap, dan wordt het neodymium. Is er ruimte en speelt vocht of buitengebruik, dan is ferriet vaak beter en goedkoper. Loopt de temperatuur boven de 250 °C, dan blijft SmCo over. AlNiCo is tegenwoordig vooral relevant in bestaande constructies en in nichetoepassingen waar de vorm langgerekt is.

In de winkel merken we dat mensen bij twijfel vrijwel altijd naar neodymium grijpen, ook wanneer ferriet ruimschoots zou voldoen en de helft kost. Voor een bordje op een hek, een gordijn in een camper of een simpele deurstop is dat weggegooid geld. De keuzehulp voor jouw project loopt die afweging na.

Dit artikel hoort bij het cluster Grondstoffen & magneettypes binnen de categorie neodymium magneten.

Laatst bijgewerkt: 8 september 2026