Coërciviteit: waarom sommige magneten hun kracht beter behouden
Kort antwoord:
Omdat ze een hogere coërciviteit hebben: er is meer tegenveld nodig om ze te ontmagnetiseren, door warmte, een platte vorm of een buurmagneet. Neodymium heeft daar veel meer van dan ferriet of AlNiCo. De letters H en SH achter de N-waarde staan voor extra coërciviteit; bij warmte helpt een dikkere magneet in de gewone N-klasse vaak al.
Waarom:
Hoe hoger die waarde, hoe moeilijker de magnetische domeinen van richting te krijgen zijn. Daarvan hangt af of een magneet zijn kracht houdt bij warmte, bij een ongunstige vorm en naast andere magneten.
Op een datablad staat de coërciviteit onopvallend naast de remanentie, en in advertenties ontbreekt hij meestal helemaal. Je komt hem ook tegen als coërcitieve veldsterkte of coërcitiefveld. De N-waarde zegt hoeveel kracht een magneet kan leveren; de coërciviteit bepaalt hoeveel warmte, tegenveld of ongunstige vorm hij verdraagt voordat hij blijvend kracht verliest. Hieronder staat hoe je de twee coërciviteitsgetallen leest, welke temperatuur bij welke klasse hoort en wanneer je de duurdere klassen niet nodig hebt.
Twee getallen, allebei coërciviteit
Op een datablad staan twee coërciviteitswaarden. Voor een gangbare N42:
| Waarde | N42, typisch | Wat het beschrijft |
|---|---|---|
| HcB (bHc) | 860 – 955 kA/m | tegenveld waarbij de fluxdichtheid nul wordt |
| HcJ (iHc) | ≥ 955 kA/m | tegenveld waarbij de magnetisatie zelf nul wordt |
Bij HcB meet je alleen nog geen veld naar buiten. De magneet is dan nog gemagnetiseerd en veert terug zodra het tegenveld wegvalt. Bij HcJ is de magnetisatie zelf weg, en die komt niet terug. Voor de vraag of een magneet blijvend beschadigd raakt, is HcJ dus het getal dat telt, en dat ontbreekt in de meeste advertenties.
Neodymium verliest bovendien niet geleidelijk kracht naarmate het tegenveld oploopt. De magnetisatie blijft vrijwel staan tot de knik in de kromme en valt daarna steil weg. Een magneet die net over zijn grens is geweest, is daardoor in één keer merkbaar zwakker. Amerikaanse en Chinese databladen geven de waarden vaak in kilo-oersted: 1 kOe is 79,6 kA/m, dus 12 kOe is 955 kA/m.
De letter achter de N-waarde is dit getal
M, H, SH, UH, EH en AH worden meestal gepresenteerd als temperatuurklassen. Wat er werkelijk verschilt, is de coërciviteit; de hogere werktemperatuur volgt daaruit. Warmte verlaagt de coërciviteit van neodymium met ongeveer 0,6% per graad, en met een hogere startwaarde heb je meer marge voordat je onder de kritische grens zakt. Een N-magneet met 955 kA/m bij kamertemperatuur houdt bij 80 °C nog rond 600 kA/m over, ruim een derde minder.
| Klasse | Coërciviteit HcJ, minimaal | Maximale werktemperatuur |
|---|---|---|
| N (N35 – N48) | 955 kA/m (12 kOe) | 80 °C |
| N50 en N52 | 876 kA/m (11 kOe) | 60 tot 65 °C, per fabrikant |
| M | 1114 kA/m (14 kOe) | 100 °C |
| H | 1353 kA/m (17 kOe) | 120 °C |
| SH | 1592 kA/m (20 kOe) | 150 °C |
| UH | 1990 kA/m (25 kOe) | 180 °C |
| EH | 2388 kA/m (30 kOe) | 200 °C |
| AH | 2624 – 2785 kA/m (33 – 35 kOe), per fabrikant | 230 °C |
De maximale werktemperatuur geldt voor een magneet met een gunstige vorm. Een dunne schijf haalt hem niet, omdat zijn eigen tegenveld al een deel van de coërciviteit opgebruikt. N50 en N52 staan lager dan de rest van de N-klasse: om die hoge remanentie te halen, levert het materiaal coërciviteit in.
Een hogere temperatuurklasse komt altijd met een lagere maximale N-waarde. De extra coërciviteit komt vooral van dysprosium en terbium, zware zeldzame aardmetalen die een deel van het neodymium vervangen of zich langs de korrelgrenzen ophopen. Ze verlagen de remanentie, ze zijn schaars en duur, en daarom kost een SH-magneet aanzienlijk meer dan een gewone N. Om dezelfde reden zoeken fabrikanten naar magneten zonder zeldzame aardmetalen. Een N52AH bestaat niet. Hoe je de N-waarde en de klasse samen kiest, werken we uit bij N-waarde bij neodymium magneten.
Wanneer je die extra coërciviteit niet nodig hebt
Een SH-uitvoering kost aanzienlijk meer dan een gewone N, en de meeste mensen die erom vragen hebben hem niet nodig. Coërciviteit wordt pas de beperkende factor als de magneet echt tegen een tegenveld in moet werken: door hitte, door een ongunstige vorm of door een buurmagneet.
Een dikke magneet die plat tegen dik staal ligt in een ruimte die 40 °C haalt, komt met een gewone N-uitvoering nooit in de buurt van zijn grens. Daar een SH voor kopen is weggegooid geld. Een dunne schijf van 20 × 1 mm die vrij in dezelfde ruimte staat, zit al veel dichter bij de rand. Daar is de vorm het probleem en niet de temperatuur, en daar helpt een hogere klasse wél. Het mechanisme erachter staat in demagnetisering door hitte.
Vraag eerst naar de vorm, dan pas naar de klasse
Bel je ons met een warmtetoepassing, dan vragen we eerst hoe dik de magneet is en waar hij tegenaan zit. Vaak lost een dikkere magneet in een gewone N-klasse het probleem op voor minder geld dan een dunne in SH. De verhouding tussen dikte en diameter weegt dan zwaarder dan de legering.
Ferriet: bij kou wordt de coërciviteit lager
Bij ferriet loopt de coërciviteit de andere kant op. Hij stijgt met ongeveer 0,27% per graad als het warmer wordt, en daalt dus als het kouder wordt. Onder ongeveer −40 °C kan een ferrietmagneet blijvend kracht verliezen, bij een dunne vorm al vanaf −20 °C. Neodymium heeft daar geen last van en wordt in de kou zelfs iets sterker. Voor een buitentoepassing die 's winters ver onder nul komt, is ferriet daarom niet vanzelf de veilige keuze. Hoe koud het per materiaal mag worden, lees je bij magneten bij extreme kou.
Waarom AlNiCo een houder had
De lage coërciviteit van AlNiCo is terug te zien aan oude hoefijzermagneten: die werden geleverd met een stalen dwarsbeugel over de polen. Zonder die beugel staat de magneet open in de lucht en werkt hij tegen zijn eigen strooiveld in. Elke schok of elk extern veld kost hem dan een stukje kracht. Met de beugel is het circuit gesloten en blijft hij op sterkte.
Bij neodymium is die beugel overbodig, omdat de coërciviteit bijna twintig keer hoger is. Een losse neodymium magneet in een la verliest bij kamertemperatuur jaar in jaar uit vrijwel niets. Dat een magneet "opraakt" is een hardnekkig misverstand: zonder hitte, corrosie of een sterk tegenveld verandert er vrijwel niets aan.
Stapelen en buurmagneten
Magneten die naast elkaar met gelijke polen naar dezelfde kant zitten, duwen elkaars werkpunt naar links op de kromme, richting de knik. Neodymium heeft daar met zijn hoge coërciviteit weinig last van. Ferriet of AlNiCo in een krappe opstelling kan er blijvend kracht door verliezen.
Stapelen in dezelfde richting werkt gunstig. De stapel gedraagt zich als één dikkere magneet met een beter werkpunt, en kan daardoor ook beter tegen warmte. De houdkracht groeit tot de stapel ongeveer even hoog is als de magneet breed; daarboven levert een extra schijf weinig op. Houdkracht verhogen door stapelen werkt dit uit met schijfjes van 10 × 1 mm.
Waar coërciviteit vandaan komt in de kromme
Op de hysteresekromme is de coërciviteit de breedte van de lus en de remanentie de hoogte. Een brede lus betekent dat er veel tegenveld nodig is om de magneet om te polen. Een transformatorkern heeft een smalle lus nodig: hij doorloopt de lus vijftig keer per seconde, en elke omloop kost energie die als warmte vrijkomt. Een permanente magneet heeft een brede lus nodig. De kromme zelf, met de smalle lus van staal ernaast, is getekend bij magnetische hysterese en remanentie.
Bronnen
First4Magnets, Grades of neodymium magnets, met de minimale coërciviteit HcJ per klasse en voor N50 en N52. first4magnets.com
e-Magnets UK, Neodymium temperature ratings, met de maximale werktemperatuur per klasse. e-magnetsuk.com
Arnold Magnetic Technologies, datasheet N52, met de temperatuurcoëfficiënt van de coërciviteit van −0,62% per °C. arnoldmagnetics.com
e-Magnets UK, Characteristics of ferrite magnets, met de temperatuurcoëfficiënt van +0,27% per °C en het krachtverlies onder nul. e-magnetsuk.com
HSMAG, Heavy rare earth elements and their impact on high-temperature performance of NdFeB magnets, over de rol van dysprosium en terbium. hsmagnet.com
Meer leren over stabiliteit en magnetisch gedrag?
Hysterese en remanentie
Zie hoe magnetisatie behouden blijft nadat het externe veld is verdwenen.
Lees verder →Waarom een magneet kracht verliest
De praktische oorzaken van geleidelijk of blijvend krachtverlies.
Lees verder →Demagnetisering door hitte
Waarom warmte de stabiliteit van een magneet kan verminderen.
Lees verder →Het tegenveld dat nodig is om de magnetisatie van een magneet op te heffen, in kA/m of kOe. Ook coërcitieve veldsterkte genoemd. Bepaalt de stabiliteit onder warmte, een ongunstige vorm en externe velden.
HcB
Het tegenveld waarbij de fluxdichtheid naar buiten nul wordt. De magneet is dan nog wel gemagnetiseerd en herstelt zich.
HcJ
Het tegenveld waarbij de magnetisatie zelf nul wordt. Dit is de waarde die bepaalt of schade blijvend is.
Temperatuurklasse
De letter achter de N-waarde, zoals H of SH. Staat voor een minimale coërciviteit en de maximale werktemperatuur die daaruit volgt.
Werkpunt
De plek op de ontmagnetisatiecurve waar een magneet zich bevindt, bepaald door zijn vorm en zijn omgeving. Hoe platter de magneet, hoe ongunstiger dat punt.
Dit artikel hoort bij het cluster Magnetisme & fysica.
Hans Huizenga
Oprichter van specialistische webshop MagneetjesWinkel.nl met fysieke winkel in Ede.
Laatst bijgewerkt: 14 oktober 2026