Welke metalen zijn niet magnetisch?

Niet alle metalen reageren op magneten. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, is slechts een klein deel van alle metalen daadwerkelijk magnetisch. De meeste metalen worden niet aangetrokken door een magneet of reageren slechts zeer zwak. Dat verschil is belangrijk bij technische toepassingen, elektronica, medische apparatuur en alledaagse bevestigingsvragen. In dit artikel lees je welke metalen niet magnetisch zijn, waarom dat zo is en hoe je dit in de praktijk eenvoudig herkent.

Dit artikel is bedoeld als overzichtspagina. Zoek je informatie over één specifiek metaal, zoals goud, aluminium of koper, dan vind je daar binnen dit cluster gerichtere uitleg voor. Wil je juist weten welke metalen wél sterk reageren op magneten? Bekijk dan onze uitleg over ferromagnetische metalen.

Overzicht: hoe reageren metalen op een magneet?

Metalen vallen grofweg in drie groepen uiteen. Ferromagnetische metalen worden sterk aangetrokken en kunnen zelf magnetisch worden. Paramagnetische metalen worden extreem zwak aangetrokken, zo zwak dat je er met een gewone magneet niets van merkt. Diamagnetische metalen worden juist heel licht afgestoten, ook onmeetbaar in de praktijk. Alleen de eerste groep is bruikbaar om iets met een magneet aan te bevestigen.

Veelvoorkomende niet-magnetische metalen

Aluminium is het bekendste voorbeeld. Dit lichte metaal wordt veel gebruikt in verpakkingen, kozijnen, campers en transportmiddelen. De atomen van aluminium hebben wel ongepaarde elektronen, maar die lijnen zich niet gezamenlijk uit, waardoor er geen magnetische domeinen ontstaan. Dat merk je direct wanneer je een sterke magneet tegen aluminium houdt: ook krachtige magneten blijven hier niet aan hangen. Wie dit specifiek wil begrijpen, kan verder lezen bij werkt een magneet op aluminium.

Koper is diamagnetisch en wordt door zijn uitstekende elektrische en thermische geleiding veel toegepast in bedrading en elektronica. Juist het ontbreken van ferromagnetisme is hier een voordeel. Meer hierover lees je in werkt een magneet op koper.

Goud en zilver zijn eveneens diamagnetisch. Toch bestaan hier veel misverstanden over, vooral bij het testen van sieraden. Omdat edelmetaal vrijwel altijd in legeringen voorkomt, kan een magneettest verwarrend uitpakken: witgoud waaraan nikkel is toegevoegd om de witte kleur te krijgen, kan wél licht reageren op een sterke magneet terwijl het gewoon echt goud is. In is goud magnetisch? De feiten uitgelegd lees je wat een magneettest wel en niet aantoont.

Titanium is niet magnetisch en wordt daarom gebruikt in implantaten, brilmonturen en apparatuur die naast MRI-scanners staat. Zink en lood zijn dat evenmin: zink wordt vooral toegepast als beschermlaag tegen corrosie, lood in accu's en als stralingsafscherming.

Ook de meeste legeringen zonder ijzer reageren niet. Messing bestaat uit koper en zink, brons uit koper en tin; beide zijn niet magnetisch. Let op de uitzondering: enkele speciale bronssoorten, zoals aluminiumbrons en mangaanbrons, bevatten enkele procenten ijzer en kunnen daardoor zwak reageren op een krachtige magneet.

Wervelstromen: waarom aluminium en koper tóch lijken te reageren

Laat je een neodymium magneet door een aluminium of koperen buis vallen, dan zakt hij opvallend langzaam naar beneden. Veel mensen concluderen daaruit dat aluminium en koper toch een beetje magnetisch zijn. Dat is niet zo. Het gaat hier om wervelstromen: een bewegende magneet wekt in een goed geleidend metaal elektrische kringstromen op, en die stromen wekken op hun beurt een magnetisch veld op dat de beweging tegenwerkt.

Het onderscheid is eenvoudig te maken. Wervelstromen ontstaan alleen bij beweging en verdwijnen zodra de magneet stilligt. Leg een magneet stil op een aluminium plaat en er gebeurt niets: hij glijdt er zo af. Ferromagnetisme werkt juist wél bij stilstand en is daarom het enige waar je op kunt bouwen bij bevestigen. Hetzelfde principe zit achter magnetische remmen en de scheiding van non-ferrometaal in recyclinginstallaties.

Waarom zijn sommige metalen niet magnetisch?

Of een metaal magnetisch is, wordt bepaald door de atomaire structuur en de ordening van elektronen. Bij diamagnetische metalen zoals koper, goud en zink zijn de elektronenspins volledig gepaard en heffen hun magnetische effecten elkaar binnen het atoom al op. Bij paramagnetische metalen zoals aluminium en titanium zijn er wel ongepaarde spins, maar ontbreekt de uitwisselingswisselwerking die nodig is om naburige atomen gezamenlijk uit te lijnen. Zonder die uitlijning ontstaan er geen magnetische domeinen en dus geen blijvend magnetisch veld.

Bij ferromagnetische metalen lukt die gezamenlijke uitlijning wel. De kristalstructuur speelt daarbij een doorslaggevende rol: hetzelfde element kan zich in een andere kristalvorm compleet anders gedragen.

Dat verklaart ook het gedrag van roestvrij staal. Austenitisch RVS, zoals de veelgebruikte typen 304 en 316 voor keukens en medische toepassingen, bevat volop ijzer maar heeft een kubisch vlakgecentreerde kristalstructuur die ferromagnetisme onderdrukt. Ferritisch RVS zoals type 430 heeft een andere structuur en is wél magnetisch. In werkt een magneet op RVS lees je welke oplossingen er zijn.

Magnetisme is geen vaste eigenschap

Of een metaal magnetisch is, hangt ook af van de temperatuur. Boven de zogeheten Curietemperatuur verliest een ferromagnetisch materiaal zijn magnetische ordening en gedraagt het zich paramagnetisch. Voor nikkel ligt die grens rond 358 °C, voor ijzer rond 770 °C en voor kobalt rond 1115 °C. Verhit nikkel voldoende en een magneet laat los; koelt het af, dan komt de eigenschap terug.

Er is ook een omgekeerd geval. Gadolinium is bij lage temperaturen ferromagnetisch, maar de Curietemperatuur ligt rond 20 °C. Bij normale kamertemperatuur is het metaal daardoor net wel of net niet magnetisch, afhankelijk van hoe warm het is. De stelling "alleen ijzer, nikkel en kobalt zijn ferromagnetisch" klopt daarmee voor de praktijk, maar is strikt genomen niet compleet.

Hoe herken je niet-magnetische metalen?

De eenvoudigste test is een magneet tegen het oppervlak houden. Blijft hij niet hangen, dan gaat het in vrijwel alle praktische situaties om een niet-magnetisch metaal. Gebruik daarvoor een kleine maar krachtige magneet, bijvoorbeeld kleine neodymium magneetjes: die geven bij twijfelgevallen een duidelijker signaal dan een zwakke koelkastmagneet.

Test bij roestvrij staal altijd op meerdere plekken, en juist ook op het vlakke midden van een plaat in plaats van alleen op een rand of hoek. Reageert alleen de rand, dan heb je te maken met koudvervorming en niet met een magnetisch materiaal. Bij twijfel is de materiaalspecificatie doorslaggevend.

Houd er ook rekening mee dat een dikke laklaag, coating of tegelwerk de magneet op afstand van het staal houdt. De houdkracht daalt dan snel, terwijl het onderliggende materiaal gewoon ferromagnetisch is. Blijft een magneet niet zitten, dan ligt dat dus aan het materiaal óf aan de luchtspleet, zelden aan een defecte magneet. Meer oorzaken lees je bij waarom een magneet soms niet werkt.

Waarom niet-magnetische metalen belangrijk zijn

In veel sectoren wordt bewust voor niet-magnetisch materiaal gekozen. In precisietechniek en meetapparatuur voorkomt het dat instrumenten worden beïnvloed door de constructie eromheen. In MRI-ruimtes is het een veiligheidseis: ferromagnetische voorwerpen worden door het scannerveld met grote kracht aangetrokken, waardoor apparatuur, gereedschap en implantaten uit titanium of austenitisch RVS worden uitgevoerd.

Eén nuance is hier belangrijk, omdat die vaak verkeerd wordt begrepen: niet-magnetische metalen schermen een magnetisch veld níét af. Een koperen of aluminium plaat tussen magneet en object verandert nauwelijks iets aan het statische veld. Wil je een magnetisch veld daadwerkelijk afschermen, dan heb je juist ferromagnetisch materiaal nodig, zoals weekijzer of mu-metaal: dat geleidt de veldlijnen om het te beschermen gebied heen.

Ook bij alledaagse klussen speelt dit. Op een aluminium camperwand, een koperen dakgoot of een austenitisch RVS-front werkt een magneet niet. Een stalen tegenplaat, een lijmverbinding of een mechanische bevestiging is dan de oplossing. Meer hierover lees je bij hoe sterk een magneet moet zijn.

Conclusie

Het aantal metalen dat bruikbaar is om iets met een magneet aan te bevestigen is klein: ijzer, koolstofstaal, nikkel, kobalt en ferritisch RVS. Aluminium, koper, goud, zilver, titanium, zink, lood, messing en brons vallen af, net als austenitisch RVS. Wie dat onderscheid kent, herkent ook de twee klassieke valkuilen: een magneet die door een aluminium buis afremt is geen bewijs van magnetisme maar van wervelstromen, en een RVS-rand die wél reageert is het gevolg van koudvervorming. Bij twijfel geeft de materiaalspecificatie uitsluitsel, niet de magneet.

Dit artikel hoort bij het onderwerp Metalen & magnetisme, onderdeel van de cluster Grondstoffen & magneettypes.

Laatst bijgewerkt: 25 augustus 2026