Waarom draaien magneten soms ineens om?

Je houdt twee magneten bij elkaar en vlak voor ze elkaar raken draait een magneet ineens om. Soms met een duidelijk “klikje”. Dat voelt alsof de magneten opeens van aantrekken naar afstoten gaan, maar in de praktijk is dit normaal gedrag.

Magneten zoeken vanzelf de “beste” stand

Een magneet heeft altijd een noordpool en een zuidpool. Zodra er een andere magneet (of een stuk staal) in de buurt komt, ontstaat er een magnetisch veld dat als het ware een voorkeursrichting afdwingt. De magneet draait dan vanzelf naar de stand waarin de polen het gunstigst tegenover elkaar liggen. Dat omdraaien betekent dus niet dat de magneet van polariteit verandert. Het is puur een verandering van oriëntatie: de magneet wil zichzelf uitlijnen met het veld. Als je meer wilt weten over hoe die richting bij magneten is “ingebakken”, lees dan ook magnetiseringsrichting.

Waarom gebeurt dat vaak pas op het laatste moment?

Op grotere afstand is de draaikracht klein. Je merkt dan weinig, zeker als je de magneet stevig vasthoudt of als er wrijving is. Maar hoe dichter magneten bij elkaar komen, hoe sterker het magnetisch veld wordt. Vlak voor contact kan de draaikracht ineens groot genoeg worden om de magneet snel te laten draaien. Daardoor lijkt het alsof er “ineens” iets verandert.

Het lijkt alsof aantrekken plots afstoten wordt

Dit misverstand is heel begrijpelijk. Je ziet de magneten naar elkaar toe bewegen en verwacht dat ze zo blijven liggen. Als een magneet op het laatste moment draait, voelt het alsof de magneten hun “keuze” herzien. In werkelijkheid waren de polen alleen nog niet optimaal uitgelijnd. De draai is juist de correctie naar de stand waarin aantrekking het sterkst en het meest stabiel is.

Waarom valt dit extra op bij sterke (kleine) magneten?

Bij zwakkere magneten gebeurt hetzelfde principe vaak langzamer en subtieler. Bij sterke neodymium magneten gaat het sneller en met meer “snappen”. Zeker bij kleine formaten, waar de magneet makkelijk kan draaien in je vingers, zie je het effect duidelijk. Het zegt dus vooral iets over de combinatie van kracht, formaat en wrijving – niet over een defect.

Heeft dit te maken met magnetische veldlijnen?

Ja. Het plotseling omdraaien van een magneet hangt direct samen met de vorm en sterkte van het magnetisch veld rondom de magneet. Dat veld bepaalt niet alleen of magneten elkaar aantrekken, maar ook hoe ze zich oriënteren ten opzichte van elkaar. Vlak voor contact wordt het veld sterker en dwingt het de magneet naar de stand waarin noord- en zuidpool optimaal zijn uitgelijnd. In magnetische veldlijnen en de vorm van een magneet lees je hoe die veldlijnen lopen en waarom de vorm van een magneet hierbij een belangrijke rol speelt.

Kan dit kwaad voor de magneet?

Het omdraaien zelf is niet schadelijk. Waar je wel op wilt letten is het harde “klappen” wanneer magneten elkaar aantrekken. Dat kan randen beschadigen of een coating laten chippen, vooral bij sterke magneten die plots contact maken. Praktische tips hierover vind je ook op magneten veilig opbergen.

Wanneer is dit juist handig?

In veel toepassingen is dit zelf-uitlijnen juist prettig. Een magneet die vrij kan draaien, zoekt automatisch een stabiele eindstand. Dat helpt bijvoorbeeld om een bevestiging netter en consistenter te maken, omdat de magneet zichzelf als vanzelf in de “kloppende” richting zet.

De kern in een enkele zin

Magneten draaien soms ineens om omdat ze zich automatisch uitlijnen met het magnetisch veld – en dat effect wordt vlak voor contact plotseling veel sterker.