Wat is de ‘supermagneet’ van de Radboud Universiteit — en waarom is hij zo krachtig (en riskant)?
Op 7 oktober 2025 werd een gebouw op de campus van de Radboud Universiteit in Nijmegen bezet. De universiteit waarschuwde voor een levensgevaarlijke situatie omdat in het pand supergeleidende magneten en koelgassen aanwezig zijn. Dat riep vragen op over wat zo’n installatie precies is, hoe krachtig die kan zijn en waarom onbevoegden daar risico lopen.
In dit artikel leggen we uit wat met die ‘supermagneet’ wordt bedoeld, waarvoor zulke magneten worden gebruikt en welke veiligheidsrisico’s daarbij horen.
Wat is een lab-supermagneet?
Een ‘supermagneet’ in deze context is geen permanente magneet zoals een koelkastmagneet, maar een hoogveld-labmagneet. Dat is meestal een supergeleidende of hybride opstelling die extreem hoge magnetische velden kan opwekken. Om supergeleiding te behouden wordt zo’n magneet gecontroleerd gekoeld met cryogene koelmiddelen, zoals helium. Deze installaties zijn gebouwd als onderzoeksinstrument voor onder meer natuurkunde, materiaalkunde en nanotechnologie.
Bij de Radboud Universiteit/NWO zit het High Field Magnet Laboratory (HFML-FELIX), een faciliteit waar onderzoekers experimenten uitvoeren met zeer hoge magneetvelden, soms in combinatie met laseropstellingen voor (infrarood)metingen.
Hoe sterk zijn deze magneten?
Bij HFML-FELIX staan hoogveldmagneten die in continu gebruik velden van ongeveer 30 tot 38 tesla kunnen leveren. Daarnaast wordt gewerkt aan een hybride magneet met een doelwaarde rond 45 tesla. Zulke waarden liggen ver boven wat je bij commerciële magneten tegenkomt.
Ter vergelijking: een sterke neodymium magneet kan dicht bij het oppervlak een fluxdichtheid bereiken in de orde van grootte van ongeveer 1 tesla. Een hoogveld-labmagneet zit dus niet op “iets sterker”, maar op een totaal andere schaal.
Waarvoor gebruikt men zulke magneten?
Onderzoekers gebruiken hoogveldmagneten om materialen te bestuderen onder extreme magnetische condities. Denk aan het gedrag van elektronen in vaste stoffen, kwantumeffecten in nanostructuren, magnetische eigenschappen van nieuwe materialen en metingen waarbij sterke velden worden gecombineerd met infrarood- of terahertzlicht. Zulke omstandigheden maken effecten zichtbaar die bij lagere veldsterktes niet of nauwelijks meetbaar zijn.
Waarom is dit gevaarlijk voor onbevoegden?
Deze installaties werken veilig binnen strikte protocollen, afscherming en toezicht. Zonder kennis en procedures kunnen risico’s snel groot worden. Het gaat dan vooral om drie soorten gevaren.
Projectielgevaar: ferromagnetische voorwerpen (gereedschap, metalen onderdelen, sommige accessoires) kunnen door het sterke veld krachtig worden aangetrokken. Dat kan leiden tot letsel of schade als zo’n object richting de magneetopening beweegt.
Quench en koelgassen: bij een storing kan een supergeleidende magneet plots uit supergeleiding gaan (een quench). Daarbij kan koelmiddel snel verdampen en kan het zuurstofgehalte in een ruimte dalen. In besloten ruimtes kan dat een verstikkingsrisico geven, zeker zonder de juiste ventilatie en veiligheidsprocedures.
Hoge energie en installatierisico’s: hoogveldmagneten vragen enorme elektrische vermogens en intensieve koeling. Onjuiste handelingen kunnen leiden tot gevaarlijke situaties of kostbare schade. Daarom zijn toegang, procedures en onderhoud strikt geregeld.
Hoe verhoudt dit zich tot onze neodymiummagneten?
Het belangrijkste verschil is het doel en de context. Neodymiummagneten uit een webshop zijn permanente magneten voor technische en praktische toepassingen. Een labmagneet is een onderzoeksinstallatie die met stroom en cryogene koeling een veld opwekt dat vele malen hoger ligt dan wat je in consumenten- of werkplaatsmagneten ziet.
Dat neemt niet weg dat ook sterke neodymium magneten aandacht vragen: beknelling, breuk, invloed op elektronica en veilig opbergen blijven belangrijk. Lees daarvoor bijvoorbeeld neodymium magneten veilig gebruiken en de bredere uitleg in onze Vraagbaak over veiligheid en gebruik.
Conclusie
De waarschuwing van de Radboud Universiteit in oktober 2025 maakt duidelijk dat hoogveldinstallaties met supergeleidende magneten en cryogene koelgassen onder controle veilig zijn, maar voor onbevoegden risico’s kunnen opleveren. Het zijn indrukwekkende onderzoeksinstrumenten met een magnetische kracht op een schaal die je niet kunt vergelijken met normale magneten.
Wil je zelf de wereld van magnetisme verkennen met sterke, compacte magneten, dan zijn neodymium magneten een logisch startpunt – mits je ze met de juiste aandacht gebruikt en veilig opbergt.
Een hoogveld-labmagneet is een onderzoeksinstallatie die met (super)geleidende spoelen zeer hoge magnetische velden kan opwekken, vaak met cryogene koeling (zoals helium) om supergeleiding mogelijk te maken.
Laatst bijgewerkt: februari 2026