Hoe bepaal je de noord- en zuidpool van een magneet?

Twee magneten die elkaar wegduwen waar ze hadden moeten pakken, of twee geprinte helften die niet willen sluiten: bijna altijd zit er één magneet verkeerd om. Met een kompas of een gemarkeerde magneet weet je binnen een minuut welke kant noord is.

Wanneer maakt het uit welke pool waar zit?

Zet je een magneet op staal, dan maakt de pool niets uit. Beide kanten hechten even sterk, dus testen of er een hulpmiddel voor kopen is dan overbodig. De pool gaat pas tellen als magneten op elkaar moeten aansluiten, of als er elektronica op reageert.

• Magneetparen en sluitingen. Twee magneten moeten elkaar aantrekken waar ze samenkomen. In een 3D-print geldt dat voor elke magneet in de behuizing, en een vaste configuratie voorkomt dat je er onderweg één omdraait.
• Sensoren. Een unipolaire Hall-sensor schakelt op één pool, bij de meeste fabrikanten de zuidpool; houd je de noordpool ervoor, dan gebeurt er niets. Een reedcontact schakelt op beide polen; werkt dat niet, dan ligt het aan de afstand of de stand van de magneet. Hoe apparaten zulke sensoren gebruiken, staat bij magneten in apparaten.
• Werk in serie. Eén omgekeerde magneet in een batch vind je achteraf lastig terug. Een controle per stuk tijdens het inbouwen kost minder tijd dan het zoeken erna.

Polen bepalen met een kompas

Een gewoon kompas is genoeg, ook een goedkoop exemplaar.

1. Leg het kompas plat, uit de buurt van staal en andere magneten, en wacht tot de naald stilstaat.
2. Houd de magneet op een armlengte afstand en breng één kant langzaam naar de zijkant van het kompas.
3. Draait de rode punt naar de magneet toe, dan houd je de zuidpool vast. Draait hij weg, dan is het de noordpool.
4. Markeer die kant meteen, voordat je de magneet neerlegt.

Polen bepalen zonder kompas

Een magneet die vrij kan draaien, richt zich naar het noorden; daar heeft de noordpool zijn naam van. Knoop een dun draadje om het midden van een staaf- of blokmagneet, zodat hij horizontaal hangt, en houd hem weg van radiatoren, stalen tafelpoten en andere magneten. Na wat heen en weer draaien wijst de noordpool naar het noorden. Je moet dan wel weten waar het noorden ligt.

Bij een gewone schijfmagneet liggen de polen op de platte kanten, dus die moet op zijn rand hangen om te kunnen draaien. Lukt dat niet, dan is een zelfgemaakt kompas met een naald sneller; hoe, staat bij kompas maken met een magneet.

Polen bepalen met een referentiemagneet

Heb je van één magneet de polen bepaald en gemarkeerd, dan test je de rest daarmee. Breng de gemarkeerde noordpool naar een onbekende magneet: de kant die wordt aangetrokken is een zuidpool, de kant die wordt weggeduwd een noordpool. Zo werk je een stapel identieke magneten in een paar minuten door.

De referentie is zo betrouwbaar als je eerste bepaling. Controleer hem daarom één keer met een kompas voordat je erop bouwt. Bij sterke magneten houd je de vingers uit de ruimte ertussen, want het laatste stuk springen ze naar elkaar toe; zie knelgevaar bij sterke magneten.

Waar zitten de polen op een magneet?

Bij de meeste schijf-, blok- en ringmagneten liggen de polen op de twee grote, platte vlakken: ze zijn axiaal gemagnetiseerd. Diametraal gemagnetiseerde schijven en ringen hebben hun polen op de ronde zijkant. Een radiaal gemagnetiseerde ring heeft de ene pool aan de binnenkant en de andere aan de buitenkant; die kom je vooral in motoren tegen. Test daarom niet blind op de platte kant, maar zoek eerst waar het kompas het sterkst reageert.

Een staafmagneet heeft zijn polen op de uiteinden. Bij een potmagneet zit de ene pool op de magneet in het midden en de andere op de stalen rand eromheen.

Op magneetband liggen smalle noord- en zuidstroken om en om naast elkaar, zodat de magnetische kant hecht en de achterkant nauwelijks. Een kompas draait boven zo'n band heen en weer, en een losse magneet vindt er geen vaste plek; waarom, lees je bij een magneet op magneetband.

Wat is de noordpool van een magneet?

De noordpool is de kant die naar het noorden draait als de magneet vrij kan bewegen; voluit heet hij de noordzoekende pool. Omdat tegengestelde polen elkaar aantrekken, is het magnetische noorden van de aarde natuurkundig een zuidpool. Hoe het veld van de aarde in elkaar zit, staat bij de aarde als magneet.

Het magnetische noorden valt niet samen met het geografische noorden op de kaart, en het schuift door stromingen in de aardkern elk jaar een stuk op. In Nederland wijst een kompas een paar graden naast de echte noordrichting. Voor het bepalen van polen maakt dat geen verschil.

Een magneet heeft altijd beide polen. Deel je hem in tweeën, dan heb je twee kleinere magneten met elk weer een noord- en een zuidpool.

Veelgemaakte fouten bij het bepalen van polen

• De rode kompaspunt aanzien voor een aanwijzer naar de noordpool. Het is andersom: rood draait naar de zuidpool van je magneet.
• Te dicht bij het kompas komen. De naald slaat om en het kompas is daarna onbetrouwbaar.
• Denken dat de noordpool de sterkste kant is. Het veld loopt in een gesloten lus: wat aan de ene kant uittreedt, gaat aan de andere kant weer in. Bij een schijf- of blokmagneet trekken beide kanten daardoor even hard.
• Een diametraal gemagnetiseerde schijf op de platte kant testen. Bij die uitvoering zitten de polen op de ronde zijkant.
• Een markering die na een paar weken is weggesleten. Een stip op een beschermde plek blijft; een streep op het contactvlak niet.

Dit artikel hoort bij het onderwerp Polen en aantrekking, onderdeel van Magnetisme & fysica.

Laatst bijgewerkt: 23 oktober 2026