Is goud magnetisch? Feiten en fictie
Kort antwoord:
Puur goud wordt niet door een magneet aangetrokken. Blijft het lijf van een voorwerp duidelijk aan een magneet hangen, dan zit er ijzer, staal of nikkel in en is het geen puur goud. Andersom bewijst uitblijvende reactie niets.
Waarom:
Goud is diamagnetisch: het heeft geen magnetische ordening waar een magneet op kan aangrijpen. De metalen waarmee goud wordt nagemaakt, reageren meestal ook niet. Een schuiftest met een sterke magneet zegt meer, maar alleen bij puur goud zoals baren en 9999-munten.
De magneettest is de bekendste snelle controle op sieraden en munten. Aan onze balie in Ede willen mensen soms met een magneet testen of iets goud is, in de veronderstelling dat geen reactie betekent dat het echt is. Dat is de verkeerde kant op: verguld messing, verguld zilver en wolfraam blijven net zo onbewogen liggen als goud. Een magneet kan goud uitsluiten, niet bevestigen.
Waarom goud niet reageert
Goud is diamagnetisch. In een magnetisch veld wekt het een uiterst zwak tegengesteld veld op, wat een minieme afstoting geeft die je zonder laboratoriumapparatuur niet waarneemt. Er zijn geen magnetische domeinen die zich kunnen uitrichten, zoals bij ijzer, nikkel en kobalt wel gebeurt. Een gouden ring, munt of staaf beweegt dus niet als je er een magneet bij houdt, ook niet bij een sterke neodymium magneet.
Wat de magneettest wél aantoont
Blijft het lijf van een voorwerp duidelijk hangen, dan bevat het ijzer, staal of nikkel. Dat is een harde uitkomst: goedkope sieraden met een stalen kern en verguld kostuumwerk vallen er in twee seconden door.
Een lichte aantrekking ligt genuanceerder. Puur goud is te zacht voor sieraden en wordt daarom gelegeerd. Witgoud krijgt zijn kleur van nikkel of van palladium, en de nikkelvariant kan zwak op een sterke magneet reageren. Omdat de Europese REACH-verordening de nikkelafgifte van sieraden met langdurig huidcontact begrenst op 0,5 microgram per vierkante centimeter per week, is palladiumwitgoud gangbaarder geworden, maar nikkelwitgoud is niet verdwenen. Een lichte trekking bij een witgouden sieraad is dus geen bewijs van namaak.
Blijft de reactie helemaal uit, dan zegt dat op zichzelf weinig. Koper, messing, aluminium, wolfraam, lood en titanium reageren niet. Sieradenstaal van het type 316L reageert nauwelijks, terwijl andere rvs-soorten wel magnetisch zijn.
Houd de magneet nooit tegen het slotje
Een veelgemaakte fout. Ook bij een volledig echte gouden ketting of armband is het veertje in de sluiting vaak van staal, en soms de scharnierpen ook, omdat goud te zacht is voor een veer die dagelijks wordt ingedrukt. Houd je daar een magneet tegenaan, dan reageert het sieraad terwijl er niets mis is.
Test daarom op het lijf van het sieraad: de schakels of de ring zelf. Reageert alleen de sluiting, dan is dat een normaal beeld.
De vervalsing die een magneet meestal mist
Wolfraam is niet de meest voorkomende vervalsing, maar wel de gevaarlijkste, omdat het de twee tests omzeilt die mensen thuis doen.
Een kern van wolfraam met een goudlaag eromheen reageert niet op een magneet, dus de magneettest ziet er niets van. De dichtheid van wolfraam is 19,25 gram per kubieke centimeter tegen 19,32 voor goud. Dat verschil van 0,4 procent meet je met een keukenweegschaal en een maatbeker nooit. Bij vervalste baren is de goudlaag rond de 0,1 millimeter dik, genoeg om er aan de buitenkant niets van te zien.
Niet elke wolfraamvervalsing ontsnapt aan de magneet. Om de dichtheid van 22-karaats goud na te bootsen wordt ook een wolfraamlegering met nikkel en ijzer gebruikt, en die kan licht reageren op een sterke neodymium magneet. Ook bij munten is een magneet dus de moeite waard als eerste stap.
Deze constructies kom je vooral tegen bij baren en beleggingsmunten, waar de dichtheidstest de gebruikelijke controle is en de vervalser daar gericht omheen werkt. Bij sieraden is de gangbare namaak eenvoudiger: verguld messing of verguld zilver.
De schuiftest: alleen voor puur goud
Er is een magneettest die verder komt dan aantrekken of niet. Goud geleidt uitzonderlijk goed elektrisch, en dat kun je met een magneet zichtbaar maken.
Leg het voorwerp onder een hoek van ongeveer 45 graden en laat een sterke neodymium magneet erlangs glijden. In echt goud wekt de bewegende magneet wervelstromen op, en die remmen hem af: de magneet zakt merkbaar traag naar beneden. Hetzelfde verschijnsel laat een magneet langzaam door een koperen buis vallen.
Puur goud geleidt 44 à 45 megasiemens per meter, wolfraam 17 tot 19 (CRC Handbook of Chemistry and Physics; oudere tabellen noemen voor goud 41). Wolfraam geleidt dus ongeveer 2,5 keer slechter, en een wolfraamkern met goudlaag remt de magneet merkbaar minder af dan een echte baar van 999,9 goud. Daarmee vindt de schuiftest de vervalsing die de gewone magneettest mist, maar alleen bij puur goud.
Bij sieraden en 22-karaats munten werkt de schuiftest averechts
De remming hangt af van geleidbaarheid, en die zakt hard zodra goud gelegeerd is. Veel 14- en 18-karaats legeringen komen niet boven 2 tot 7 MS/m, en voor 22-karaats muntgoud wordt ongeveer 9 opgegeven. Wolfraam zit daar met 17 tot 19 ruim boven. Op een 14-karaats ring of een Krugerrand remt een wolfraamvervalsing de magneet dus sterker af dan het echte stuk. De schuiftest die online ook voor gouden ringen wordt aangeraden, zegt bij sieraden niets. Koop er dan ook geen grotere magneet voor.
Zo doe je de schuiftest
Kies een platte neodymium magneet die duidelijk kleiner is dan het voorwerp, anders heeft hij geen glijweg. Op een Maple Leaf van 1 troy ounce, 30 mm doorsnede, heeft een magneet van 20 mm nauwelijks ruimte; een dikke schijfmagneet van 10 mm past beter, al is het effect op een munt altijd kleiner dan op een baar. Laat de magneet over een schoon, vlak deel glijden en vergelijk met een stuk van dezelfde maat en hetzelfde gehalte waarvan je zeker weet dat het echt is: de test is een vergelijking op het oog, geen meting. Werk boven een zachte ondergrond, zodat er niets beschadigt als de magneet losschiet.
Leg bij verzamelstukken een dun vel papier tussen magneet en goud. Goud van hoog karaat is zacht, en een neodymium magneet die er rechtstreeks overheen schuift kan krassen achterlaten. Bij een munt met verzamelwaarde is dat direct waardeverlies.
Welke test vindt welke vervalsing?
Bij sieraden vergelijk je in de dichtheidstest niet met 19,3. Volgens het leveringsprogramma van Schöne Edelmetaal zit 14-karaats goud tussen 12,8 (wit, met nikkel) en 14,4 gram per kubieke centimeter (wit, met palladium), en 18-karaats warmgeel op 15,4. Zilver blijft met 10,5 goed te onderscheiden, maar een ring van 3 gram verplaatst maar 0,22 gram water. Daarvoor heb je een weegschaal met een nauwkeurigheid van 0,01 gram nodig; een keukenweegschaal zegt hier niets.
| Vervalsing | Magneettest | Dichtheidstest | Schuiftest (alleen 999,9 goud) |
|---|---|---|---|
| Stalen of ijzeren kern | Gevonden | Gevonden (7,9 g/cm³) | Niet nodig |
| Verguld messing | Gemist | Gevonden (8,5 g/cm³) | Gevonden |
| Verguld zilver | Gemist | Gevonden (10,5 g/cm³) | Gemist |
| Wolfraamkern | Gemist | Gemist (19,25 g/cm³) | Gevonden |
| Wolfraam met nikkel en ijzer | Soms, zwakke reactie | Gemist bij 22-karaats munten | Niet bruikbaar bij 22 karaat |
Verguld zilver laat zien waarom je de tests naast elkaar legt. Zilver geleidt met ongeveer 63 megasiemens per meter beter dan goud en doorstaat de schuiftest glansrijk. Dat die vervalsing toch kansloos is, komt puur doordat de dichtheid hem ontmaskert.
Kijk ook naar het keurmerk
Een controle die niets kost: volgens de Waarborgwet 2019 moet elk gouden voorwerp vanaf 1 gram dat in Nederland te koop wordt aangeboden een keurmerk dragen van Waarborg Holland of Edelmetaal Waarborg Nederland. Onder 14 karaat (585 duizendsten) mag iets hier niet eens goud heten, en een goudlaag dunner dan 50 micrometer heet verguld, wat de verkoper ook zegt. Het merk staat meestal op de sluiting of een plaatje ernaast, of aan de binnenkant van een ring.
Een keurmerk is geen sluitend bewijs, want ook stempels worden vervalst. Maar bij een sieraad van een paar gram dat in Nederland als goud wordt verkocht, is een ontbrekend merk een serieus signaal. Voor beleggingsmunten werkt deze controle niet: munten die niet als sieraad worden verkocht, zijn van de keurplicht uitgezonderd. En munten en baren zijn precies waar wolfraamvervalsingen opduiken.
Welke magneet gebruik je hiervoor?
Voor de aantrekkingstest volstaat elke neodymium magneet; er is weinig kracht nodig om staal te herkennen. Een magneetje van 10 mm aan je sleutelbos is genoeg om op een markt of bij een verkoper meteen te kijken.
Voor de schuiftest op baren en pure munten heb je een platte schijfmagneet nodig die kleiner is dan het voorwerp. Heb je alleen sieraden, sla de schuiftest dan over: daar levert hij geen bruikbare uitkomst op.
Wanneer je het laat meten
Gaat het om een bedrag dat ertoe doet, laat het dan bepalen door een goudhandelaar of juwelier met meetapparatuur. Röntgenfluorescentie meet alleen de buitenste micrometers, dus een goudlaag van 0,1 millimeter over wolfraam misleidt ook die methode. Ultrasoon onderzoek of een geleidbaarheidsmeter kijkt dieper. Een magneet is een eerste zeef, meer niet.
Verder lezen over metalen en magnetisme
Welke metalen zijn niet magnetisch?
Welke metalen wel en niet op een magneet reageren, en waarom.
Lees verder →Werkt een magneet op koper?
Waarom koper niet hecht maar wel een magneet afremt.
Lees verder →Werkt een magneet op aluminium?
Waarom aluminium niet magnetisch is en waar de verwarring vandaan komt.
Lees verder →Waarom sommige munten magnetisch zijn
Wat de samenstelling van munten zegt over hun reactie op een magneet.
Lees verder →Een zeer zwakke afstoting die ontstaat wanneer een materiaal in een magnetisch veld een tegengesteld veld opwekt. Goud, koper en zilver zijn diamagnetisch; zonder meetapparatuur merk je er niets van.
Wervelstromen
Kringstromen die ontstaan in een goed geleidend metaal wanneer er een magneet langs beweegt. Ze werken de beweging tegen en remmen de magneet af, zonder dat er sprake is van aantrekking.
Wolfraam
Het metaal waarmee hoogwaardige goudvervalsingen worden gemaakt, omdat de dichtheid vrijwel gelijk is aan die van goud. Het reageert niet merkbaar op een magneet en geleidt met 17 tot 19 MS/m ongeveer 2,5 keer slechter dan puur goud.
Dichtheid
De massa per volume-eenheid, in gram per kubieke centimeter. Puur goud 19,32; 18 karaat warmgeel circa 15,4; 14 karaat 12,8 tot 14,4; wolfraam 19,25; zilver 10,5; messing 8,5.
Hans Huizenga
Oprichter van specialistische webshop MagneetjesWinkel.nl met fysieke winkel in Ede.
Laatst bijgewerkt: 25 september 2026