Zijn magneten gevaarlijk bij een pacemaker, ICD of ander implantaat?

Magneten zitten tegenwoordig in dingen waar je ze niet verwacht: telefoonhoesjes, opladers, tablethoezen, gereedschapshouders, corsages. Voor iemand met een pacemaker, ICD of ander implantaat roept dat een terechte vraag op: moet ik daar iets mee?

Een magneet maakt je implantaat niet kapot, maar kan de werking tijdelijk veranderen zolang hij dichtbij is. Of dat gebeurt, hangt af van hoe groot de magneet is en hoe dicht en hoe lang hij bij het implantaat zit. Bij een ICD weegt het zwaarder dan bij een pacemaker.

Wat een magneet precies doet

Pacemakers en ICD's bevatten een reedschakelaar of een magnetische sensor. Fabrikanten bouwen die er bewust in. Een cardioloog kan er met een speciale magneet het apparaat mee omschakelen, bijvoorbeeld om een pacemaker tijdelijk op een vast ritme te zetten of om de schoktherapie van een ICD tijdelijk uit te zetten tijdens een operatie.

Diezelfde schakelaar maakt geen onderscheid tussen de magneet van de cardioloog en die van jouw gereedschapsbord. Komt een sterke magneet dicht genoeg bij het implantaat, dan schakelt het apparaat. Haal je de magneet weg, dan keert de normale werking direct terug. Er gaat niets stuk en er blijft niets van hangen.

Bij een pacemaker betekent dat doorgaans dat het apparaat overgaat op een vast tempo. Bij een ICD kan het betekenen dat de detectie van hartritmestoornissen tijdelijk uit staat.

Waarom 15 cm, en wanneer dat te weinig is

Fabrikanten als Medtronic en Boston Scientific noemen 15 cm als veilige afstand, en de Hartstichting gebruikt hetzelfde getal voor een telefoon, een tablet met magneethoes en de detectiestaaf van de beveiliging op een vliegveld. Medtronic past die afstand toe op het hele systeem, inclusief de draden naar het hart, en raadt magnetische onderdekens en kussens af omdat je daar de afstand niet kunt houden. De Hartstichting zet magnetische matrassen op haar lijst van dingen die je beter kunt vermijden. Het getal is een marge, geen scherpe grens.

Waar de grens zelf ligt, is wel bekend. Onderzoekers van de Amerikaanse FDA gaan ervan uit dat een implantaat vanaf ongeveer 1 millitesla per ongeluk in magneetmodus kan gaan. Rond MRI-scanners geldt voor mensen met een pacemaker een strengere grens van 0,5 millitesla, de zogeheten 5-gausslijn. Het veld van een magneet neemt op afstand af met ongeveer de derde macht: verdubbel je de afstand, dan blijft er grofweg een achtste over. Hoe snel een magneet onder die grenzen zakt, hangt daarom vooral af van hoe groot hij is.

De afstanden zijn berekend recht voor de pool, waar het veld het sterkst is. Voor een telefoon of een klein magneetje is 15 cm dus een ruime marge. Voor een schijf van 50 × 20 mm, in de orde van wat er in een flinke vismagneet zit, is het te weinig: die zit op 15 cm nog op bijna 2 millitesla. Houd grote magneten daarom op armlengte; de Hartstichting houdt voor krachtige industriële magneten minstens 90 cm aan. Reken een stapel van twee magneten als één dikkere magneet.

Corsagemagneten: de vraag die we in de winkel het vaakst krijgen

Klanten die ons hierover bellen, vragen zelden naar neodymium blokmagneten of vismagneten. Ze vragen naar hun corsage. Dat is een terechte vraag, want een corsagemagneet zit op de revers, vaak links en vlak onder het sleutelbeen: precies de plek waar bij de meeste mensen ook het implantaat zit.

Een corsagemagneet is klein, maar wel van neodymium: twee schijfjes die door de stof heen aan elkaar klemmen. De afstand tot een implantaat onder de huid is dan hooguit een paar centimeter. Ter vergelijking: een schijfje van 10 × 5 mm zit op 2 cm nog rond de 7 millitesla, zeven keer de grens.

Ons advies is daarom concreet: draag een corsagemagneet niet aan de kant waar het implantaat zit. Draag hem op de andere revers, of kies voor een corsage met een speld. Hetzelfde geldt voor naamkaarthouders met magneetsluiting, magnetische broches en magnetische knopen op jassen.

Telefoons, MagSafe en opladers

Moderne telefoons bevatten meer magneten dan een paar jaar geleden: MagSafe-ringen, magnetische powerbanks, oplaadschotels met uitlijnmagneten. Onderzoekers van de FDA maten aan een iPhone 12 en een Apple Watch 6. Binnen 1 cm was het veld sterker dan de 9 millitesla van de magneet die een arts gebruikt, vanaf ongeveer 2 cm zakte het onder de 1 millitesla.

Bij normaal gebruik loop je dus geen risico. De uitzondering is dezelfde als bij de corsage: houd een telefoon met magnetisch accessoire niet langdurig in een borstzak aan de implantaatkant, en laat een magnetische powerbank niet onder je jas meelopen tijdens het opladen. Waarom er zoveel magneten in apparaten zitten, staat in magneten en elektronica; of een magneet je telefoon zelf kwaad kan, behandelen we bij een magneet bij je telefoon.

Pacemaker of ICD: dat scheelt

Een pacemaker ondersteunt het hartritme. Een ICD doet dat ook, maar kan daarnaast een schok geven bij een levensbedreigende ritmestoornis.

Beide reageren op magneten, maar de gevolgen verschillen. Een pacemaker die overschakelt op vast ritme merk je doorgaans niet eens. Een ICD waarvan de detectie tijdelijk uit staat, kan op dat moment niet ingrijpen. Daarom is de marge bij een ICD belangrijker om aan te houden.

Welke reactie precies optreedt, hangt af van fabrikant, model en instellingen. Algemene richtlijnen helpen, maar de instructies van je cardioloog of de handleiding van je implantaat gaan altijd voor.

Andere implantaten

Een kunstheup of knieprothese, platen en schroeven bevatten geen elektronica en geen schakelaar. Ze zijn gemaakt van titanium, kobaltchroom of chirurgisch roestvast staal, metalen die niet of maar zwak magnetisch zijn. Een magneet voor thuis- of hobbygebruik doet daar niets mee.

Een hersenvochtshunt met een programmeerbare klep wordt door de arts van buitenaf ingesteld met een magneet. Een sterke magneet kan die instelling onbedoeld veranderen, en blijft dat onopgemerkt, dan kunnen de klachten ernstig worden. De Amerikaanse FDA adviseert telefoons, tablets en koptelefoons minstens 5 cm van de klep te houden. Een losse neodymium magneet is vaak sterker dan zo'n apparaat: houd die ruimer weg, en laat bij twijfel de instelling controleren.

Een cochleair implantaat heeft onder de huid een magneet die de spraakprocessor op zijn plek houdt. Een sterke magneet bij je hoofd trekt aan die implantaatmagneet. Houd sterke magneten daar weg en volg de instructies van de fabrikant.

In een MRI-scanner gaat het om 1,5 tot 3 tesla rond je hele lichaam. Volgens de Nederlandse richtlijn kan de magneet van een gehoorimplantaat daarin zelfs verschuiven of ompolen. Een pacemaker of ICD moet soms eerst in een speciale MRI-stand worden gezet. Per implantaat gelden aparte voorwaarden, ook voor een kunstheup of plaat. Meld daarom altijd vooraf welk implantaat je hebt en neem je implantaatkaart mee.

Waar je in de praktijk op let

Werk je met sterke magneten in een werkplaats, hobbyruimte of winkel? Houd ze dan van je borst af en buig niet met je bovenlichaam over een bak losse magneten. Bewaar sterke magneten niet in een borstzak of aan een riem hoog op het lichaam, en draag een vismagneet niet aan een koord om je nek.

Wees alert bij accessoires waarvan je de inhoud niet kent: gereedschapshouders, magnetische polsbanden, sluitingen van tassen en tablethoezen. Voel je je licht in het hoofd of merk je dat je hart anders slaat in de buurt van magnetisch materiaal? Ga weg bij de bron en neem contact op met je cardioloog. Probeer ook niet uit wat er gebeurt door een magneet op de plek van het implantaat te leggen.

Bij twijfel over jouw implantaat is de cardioloog de aangewezen persoon. Wij kunnen je vertellen hoe sterk een magneet is; hij weet hoe jouw apparaat daarop reageert.

Dit artikel hoort bij het cluster Veilig gebruik & risico binnen de categorie Magneten & elektronica.

Laatst bijgewerkt: 15 oktober 2026