Dit moet je weten:
Vrijwel alle boulesballen zijn van staal en dus met een magneet op te rapen; brons en enkele inox vrijetijdsballen zijn de uitzondering.
Waar het op aankomt:
Niet de trekkracht bepaalt of een opraapmagneet bevalt, maar de constructie en het formaat.
Boulesballen oprapen met een magneet
Een partij jeu de boules betekent tientallen keren bukken. Voor wie last heeft van rug, knieën of heupen is dat de reden dat het spel na twee uur niet meer leuk is. Een magneet aan een koord haalt dat bukken eruit: je laat hem op de bal zakken, tilt hem op en kantelt de bal er in je hand weer af.
Het is een oplossing die past bij de sport zelf. Pétanque ontstond in 1910 in La Ciotat, bedacht voor een speler die door reuma niet meer kon aanlopen. De baan werd gehalveerd en je gooit staand vanuit een cirkel — pieds tanqués, voeten geplant. Het spel is van begin af aan aangepast aan wie het speelt.
Werkt een magneet op jouw ballen?
Bijna altijd. Sinds de jaren twintig bestaat vrijwel elke bal uit twee geperste stalen helften die tegen elkaar gelast zijn — hol dus, zoals het reglement van de FIPJP ook voorschrijft, met een gewicht tussen 650 en 800 gram en een diameter tussen 70,5 en 80 mm.
Fabrikanten gebruiken twee staalsoorten: koolstofstaal en inox. Koolstofstaal is altijd magnetisch. Het inox dat voor wedstrijdballen wordt gebruikt is ferritisch of martensitisch — veel chroom, weinig nikkel — en hecht daarom net zo goed aan een magneet. Alleen bij een enkele vrijetijdsserie wordt nikkelrijk, austenitisch inox gebruikt, en dat is de soort waar een magneet niets mee doet. Obut, de grootste fabrikant van Europa, geeft dat zelf aan bij zijn ballenraper: geschikt voor de wedstrijdseries, niet voor de leisure-lijn. Brons, tot slot, is nooit magnetisch, maar bronzen ballen zijn tegenwoordig zeldzaam.
De test duurt drie seconden. Houd een koelkastmagneet tegen je bal. Voel je hem duidelijk aantrekken, dan werkt een opraapmagneet ook.
Waarom de goedkope varianten sneuvelen
De magneten met koord die je bij markthandel en bouwmarkten vindt bestaan uit een losse neodymium schijf, gelijmd in een kunststof dopje. De verkoop loopt op trekkracht — tien kilo, dertig kilo — en dat getal klopt meestal nog ook.
Alleen gaan ze niet stuk op kracht. Ze gaan stuk op die lijmnaad. Kopers van dit type melden hetzelfde beeld: het magneetje valt bij het eerste gebruik uit het dopje, of laat na een paar keer los en ligt dan ergens in het grind. Sommigen plakken het met secondenlijm terug; er is er zelfs een die anderen aanraadt dat alvast te doen vóórdat je het ding gebruikt. Een van hen merkte droog op dat het losschieten juist bewijst hoe sterk de magneet is — de hechting aan de bal was groter dan de hechting in het dopje.
Een klant kocht om deze reden bij een bouwmarkt een magneet die het eerste gebruik niet overleefde. Dat is geen toeval: bouwmarkten verkopen bevestigingsmagneten, bedoeld om ergens tegenaan te blijven zitten, niet om er een bal van 700 gram mee uit het grind te tikken. Een stalen bal die met snelheid op neodymium slaat is een harde klap, en neodymium is sterk maar bros.
Sterker is niet beter
Doe dat niet, die grootste magneet kopen. Een oogmagneet van 40 mm aan een koord slaat met een hoorbare klap op de bal en laat zich daarna nauwelijks nog loswrikken. Ook 25 mm kaal, zonder demping, komt hard aan. Er zijn spelers die er een rubberen kapje op plakken puur om die tik eruit te halen; de hechting wordt er nauwelijks minder van.
Te klein werkt trouwens net zo min. Een bolle bal raakt een vlakke magneet maar op een klein plekje, en hoe kleiner de magneet, hoe kleiner dat raakvlak. Bij de kleinste uitvoeringen blijft er zo weinig over dat een bal van 700 gram gewoon niet omhoog komt — een klacht die je bij de lichtste telescoopmodellen regelmatig terugziet.
Rond de 25 mm in een stalen pot zit het bruikbare midden. Groot genoeg raakvlak, en het staal om de magneet heen vangt het contactmoment op in plaats van het door te geven aan een lijmnaad. Onze jeu de boules magneet is op die maat gebouwd.
2. Het raakvlak is te klein. Een magneet van 10 tot 15 mm maakt op een bolle bal zo weinig contact dat 700 gram niet omhoog komt.
3. De magneet is te sterk. Boven de 30 mm kaal aan een koord: harde aanslag en de bal is er nauwelijks nog af te krijgen.
Wat je zoekt is het midden: rond 25 mm, in een stalen pot in plaats van in kunststof.
Koord, lengte en loslaten
Meet de afstand van je pols tot de grond terwijl je rechtop staat. Voor de meeste volwassenen komt dat op 90 tot 110 cm uit, en dat is de lengte die je wilt. Korter dan 75 cm en je buigt alsnog voorover, waarmee het hele idee vervalt.
Loskoppelen doe je door de magneet van de bal af te kantelen, niet door hem recht omhoog te trekken. Dat scheelt zoveel dat het bij zware wedstrijdballen het verschil maakt tussen prettig en irritant. Een van onze kopers schreef precies dat in zijn beoordeling: oppakken gaat moeiteloos, loskrijgen vraagt even oefening.
Heb je er meerdere nodig, voor een vereniging of een toernooi, dan kun je losse potmagneten met draadbus 25 mm bestellen en er zelf een schroefoog en koord op monteren. Houd rekening met een besteleenheid van minimaal twee stuks, en met de verzending: losse potmagneten gaan vanwege de magnetische waarde met pakketdienst in plaats van brievenbuspost. Voor één exemplaar ben je met de complete uitvoering goedkoper uit.
De but
De but of cochonnet is van hout of kunststof en komt dus niet mee omhoog. Daar is een ringraper voor: een ringetje aan een koord dat je eroverheen schuift. Magnetische buts met een metalen kern bestaan, maar zijn bij de meeste federatiewedstrijden niet toegestaan — check de reglementen van je eigen verband voordat je er een koopt.
Onderhoud
Je speelt buiten, op zand en grind. Een vernikkelde stalen pot kan daar prima tegen, maar droog hem af na een partij in de regen. Langdurig vocht op de naad tussen pot en magneet geeft op termijn roest.
En berg hem niet op terwijl hij aan een andere magneet of aan staal vastzit. Bij het losschieten krijgt hij dezelfde klap als bij het aanslaan op een bal, en dat is precies waar neodymium slecht tegen kan.